Καζάνι που βράζει η ακαδημαϊκή κοινότητα

>Στα άκρα οι σχέσεις Υπουργείου και ακαδημαϊκής κοινότητας για το νέο νόμο-πλαίσιο για την παιδεία

Στα άκρα βρίσκονται οι σχέσεις Υπουργείου Παιδείας - ακαδημαϊκής κοινότητας λίγες ημέρες μετά την έναρξη του νέου έτους. Με τις περισσότερες πανεπιστημιακές σχολές να τελούν υπό κατάληψη και την Υπουργό Άννα Διαμαντοπούλου να εξαπολύει δριμεία κριτική κατά πανεπιστημιακών και φοιτητών, η κατάσταση... μυρίζει μπαρούτι. Παρά το γεγονός ότι ο νόμος-πλαίσιο για την παιδεία έχει ψηφιστεί με συναίνεση ΠΑΣΟΚ-ΝΔ, η αντίδραση στον χώρο των ανώτερων και ανώτατων ιδρυμάτων είναι έντονη. Ήδη, τελούν υπό κατάληψη περισσότερες από 80 σχολές σε όλα τα πανεπιστημιακά ιδρύματα της χώρας σε ένα πρωτοφανές αρραγές μέτωπο των φοιτητών. Σύμφωνα με τις αποφάσεις των γενικών συνελεύσεων, οι περισσότερες θα λήξουν την Τρίτη, ώστε να μη χαθεί η εξεταστική περίοδος του Σεπτεμβρίου. Εκκρεμούν, ωστόσο, οι αποφάσεις για τον τρόπο συνέχισης των διαμαρτυριών. Κινητοποιήσεις αποφάσισαν και οι πρόεδροι των ΤΕΙ κατά του νόμου «που δεν λύνει τα συσσωρευμένα προβλήματα», χωρίς ωστόσο να κάνουν λόγο για κλειστά Ιδρύματα.
Από την πλευρά της, η Υπουργός Άννα Διαμαντοπούλου, μιλώντας σε ραδιοφωνικό σταθμό, κατηγόρησε πρυτάνεις-πανεπιστημιακούς και φοιτητές ότι έχουν μετατρέψει το Πανεπιστήμιο σε κοινόβιο, ενώ προειδοποίησε για επιπτώσεις από τη μη εφαρμογή του νόμου. «Δεν μπορεί να γίνονται όλα αυτά χωρίς κανένα κόστος» διαμήνυσε. «Οταν υπάρχει πρύτανης που λέει ότι τα παιδιά ορίζουν πότε θα δώσουν εξετάσεις και όταν οι Σύγκλητοι βγάζουν αποφάσεις που λένε ότι “αναβάλλουμε τις εξετάσεις για να δώσουμε τη δυνατότητα στους φοιτητές να κάνουν τις κινητοποιήσεις τους”, καταλαβαίνουμε γιατί χρειαζόταν ο Νόμος και γιατί η συναίνεση σε αυτόν το Νόμο δεν έγινε από τα κόμματα, επιβλήθηκε από την κοινωνία, η οποία λέει “δεν πάει άλλο!”, με όλη αυτή την έλλειψη ευθύνης απέναντι στο Πανεπιστήμιο», δήλωσε η Υπουργός.
«Όταν τα Πανεπιστήμια είναι επί μήνες κλειστά, ποτέ δεν γίνεται και η αντίστοιχη κατακράτηση μισθού. Όλοι πληρώνονται κανονικά, αλλά τα μαθήματα δεν γίνονται. Οι φοιτητές οι οποίοι αποφασίζουν να έχουν ένα συγκεκριμένο τρόπο αντίδρασης δεν έχουν το αντίστοιχο κόστος του αγώνα. Δεν γίνεται και τα Πανεπιστήμια κλειστά και όλοι να πληρώνονται και οι φοιτητές να μη χάνουν τα εξάμηνα και μάλιστα να υπάρχουν και αποφάσεις Συγκλήτων που να λένε οι 13 εβδομάδες γίνονται μέσα σε 7!».
Ακόμη σκληρότερη ήταν για τον πρύτανη του Πανεπιστημίου Αθηνών, με αφορμή τις δηλώσεις ανοχής προς τις φοιτητικές κινητοποιήσεις. Αφού τον κατηγόρησε για συναλλαγή με τις φοιτητικές παρατάξεις για την εκλογή του, του καταλόγισε ότι δεν τον ενδιαφέρει που χάνονται εξεταστικές και μαζί μαθήματα. «Δεν χτύπησα καμία κομματική πόρτα ούτε τη δική της», απάντησε ο κ. Πελεγρίνης, παραπέμποντας στην απόφαση της Συγκλήτου για ανοιχτά και όχι κλειστά Ιδρύματα. Οσο για την απάντηση της συνόδου, σαφής:
«Περίσσευσαν οι ύβρεις εναντίον των Πανεπιστημίων και των Πρυτανικών Αρχών. Παρακαλούμε για το καλό της Παιδείας να σταματήσουν».

Διαφωνίες εκφράζουν και οι πανεπιστημιακοί

«ΜΕΓΑΛΟ κομμάτι της ελληνικής κοινωνίας δυστυχώς πιστεύει ή πείστηκε ότι ο νέος νόμος σχεδιάστηκε ως νέο μαγικό ραβδί που θα λύσει όλα τα χρονίζοντα προβλήματα της ανώτατης παιδείας και θα εξαφανίσει τις παθογένειές της. Η πραγματικότητα είναι μάλλον διαφορετική», εξηγεί στον «Φιλελεύθερο» ο καθηγητής γεωλογίας Σπύρος Παυλίδης, πρόεδρος του Τμήματος Γεωλογίας και κοσμήτορας της Σχολής Θετικών Επιστημών-Α.Π.Θ. «Αν θέλαμε να συνοψίσουμε και να ιεραρχήσουμε τα κύρια σημεία του νόμου θα έλεγα κατά την ταπεινή μου γνώμη ότι στοχεύει στη δραστική μείωση της χρηματοδότησης των ΑΕΙ/ΤΕΙ και τα εξαναγκάζει να αναζητήσουν μόνα τους πόρους, μετατρέπει τα ανώτατα ιδρύματα σε “ευέλικτες” μονάδες εν είδη “επιχειρήσεων” για τη συνεργασία με την αγορά, η οποία γίνεται πια ο καθοριστικός παράγοντας διαμόρφωσης της εκπαίδευσης έμμεσα και άμεσα. Επίσης, στοχεύει στη δραστική μείωση Πανεπιστημίων/ΤΕΙ, Σχολών, Τμημάτων, προσωπικού κτλ (όχι κατ’ ανάγκη ορθολογική) και φυσικά φοιτητών. Αποσυνδέεται η έρευνα από την προπτυχιακή διδασκαλία, όπου η τελευταία μετατρέπεται σε κολεγιακή κατάρτιση. Είναι ένας νόμος στο πλαίσιο μιας ακραίας νεοφιλελεύθερης σκληρής πολιτικής που εφαρμόζεται σε συνθήκες σοκ σε όλους τους τομείς της κοινωνίας (εργασιακές σχέσεις, μειώσεις μισθών κτλ) για να αλώσει το προ-τελευταίο προπύργιό της, την παιδεία, γιατί το τελευταίο θα είναι το Σύνταγμα», αναφέρει μεταξύ άλλων ο καθηγητής.
«Οι αλλαγές δεν πρέπει να επηρεάσουν τα θετικά που υπάρχουν στα ελληνικά πανεπιστήμια και αναφέρω για παράδειγμα, τις ερευνητικές ομάδες που έχουν αναπτυχθεί γύρω από άξιους καθηγητές και διαπρέπουν διεθνώς. Ο αριθμός των επιστημονικών δημοσιεύσεων σε καλά περιοδικά του κόσμου από ελληνικά πανεπιστήμια έχει αυξηθεί εντυπωσιακά την τελευταία δεκαετία και θα ήταν κρίμα να ανακοπεί αυτή η δυναμική», δηλώνει στον «Φ» ο Θεμιστοκλής Λέκκας, πρώην πρύτανης του Πανεπιστημίου Αιγαίου. «Ο νέος νόμος έχω να πω πως έχει θετικά στοιχεία και πρέπει χωρίς προκαταλήψεις να γίνουν προσπάθειες βελτίωσης και φυσικά όχι ακυρώσεις. Πρέπει ωστόσο να τονίσω ότι εξ ίσου σημαντικές με τις νομοθετικές ρυθμίσεις είναι οι πρακτικές, που οδηγούν στην αξιοκρατία, στους καλούς επιστήμονες και τελικά στους κατάλληλους ανθρώπους».

Αραγές το μέτωπο των φοιτητών

Από πλευράς φοιτητών, πάντως, το μέτωπο είναι κοινό και... συσπειρωτικό. Ακόμη και η ΠΑΣΠ (κομματική φοιτητική οργάνωση του ΠΑΣΟΚ) συμπαρατάσσεται, έστω σε διακηρυκτικό επίπεδο, χωρίς να μπλοκάρει τη λήψη αποφάσεων για καταλήψεις.

Αίσθηση έχει προκαλέσει η σκληρή γραμμή από ορισμένα κομμάτια της ΔΑΠ απέναντι ακόμη και στην ηγεσία της Ν.Δ. Σημειωτέον, οι σύλλογοι αυτοί έχουν και την επίσημη κάλυψη της ΟΝΝΕΔ. Συγκεκριμένα, πρόκειται για τη ΔΑΠ ΤΕΙ αλλά και για τη ΔΑΠ του Οικονομικού Τμήματος του Πανεπιστημίου Αθηνών που χαρακτηρίζει «λαμόγια» και «αλήτες» τον Γιώργο Παπανδρέου, τον Αντώνη Σαμαρά και όσους «βύθισαν τη χώρα στη διαφθορά». Στην ΑΣΟΕΕ, πάντως, οι δύο μεγάλες παρατάξεις ήταν απούσες. Η γενική συνέλευση των φοιτητών αποφάσισε κατάληψη μέχρι την Τρίτη. «Αυτό που ελπίζουμε και πιέζουμε να καταλάβουν όλοι είναι πως όλο το νομοσχέδιο, από την αρχή ώς το τέλος, έχει σκοπό να αναγνωρίσει τη νεολαία απλώς ως ένα κομμάτι της κοινωνίας που έχει τη δυνατότηα να πληρώσει την κρίση, στερώντας της δικαιώματα, διεκδικήσεις, δίνοντας αντίθετα περισσότερο φόβο και λιγότερες κοινωνικές παροχές», λέει στον «Φ» ο τριτοετής φοιτητής της ΑΣΟΕΕ Σπύρος Τζώρτζης. Ένας λόγος του αρραγούς μετώπου των φοιτητών είναι και η συστράτευση στο να μη χαθεί η εξεταστική. «Η συνέλευση της ΑΣΟΕΕ έχει υπερψηφίσει να γίνουν μίνι εξεταστικές ή και ατομικές εξετάσεις για τους επί πτυχίω. Όπως και αντίστοιχα, να λειτουργήσουν στην περίοδο των εγγραφών όλα τα τμήματα, ώστε να μη χαθεί η χρονιά και να νεκρώσει το πανεπιστήμιο», μας λέει ο κ. Τζώρτζης. Αντίστοιχες αποφάσεις έχουν λάβει και άλλες γενικές συνελεύσεις. Αναμένεται να δούμε αν κάτι τέτοιο θα γίνει δεκτό από τους καθηγητές και τη Σύγκλητο. 

Οι πιο σημαντικές αλλαγές που φέρνει ο νέος νόμος Η ΠΡΩΤΗ φάση εφαρμογής του νόμου, σύμφωνα με την υπουργό Παιδείας κ. Αννα Διαμαντοπούλου, αναμένεται να ολοκληρωθεί τον Αύγουστο του 2012, όπου όλα τα ΑΕΙ-ΤΕΙ θα πρέπει να έχουν ήδη σχηματίσει τις νέες τους οργανωτικές δομές. Η δεύτερη φάση θα ξεκινήσει στην αρχή του 2013, με τη σχηματοποίηση και τη λειτουργία των Οργανισμών και των Εσωτερικών Κανονισμών των Ιδρυμάτων. Το πλήρες και υποχρεωτικό για τα ΑΕΙ-ΤΕΙ χρονοδιάγραμμα... της προσαρμογής και υλοποίησης των αλλαγών θα δώσει στη δημοσιότητα αυτή την εβδομάδα η υπουργός Παιδείας. Συνολικά το νομοσχέδιο αποτελείται από 80 άρθρα. Αφορούν στη διοίκηση, την οργάνωση σπουδών, την αξιολόγηση, την έρευνα, τη χρηματοδότηση, καθώς και το νέο πλαίσιο που αφορά στους φοιτητές.

1. Διάρθρωση των σπουδών: Όπως είναι γνωστό, οι σπουδές διαρκούσαν ανάλογα με το επιστημονικό αντικείμενο και η μόνη διάκριση υπήρχε σε προπτυχιακές και μεταπτυχιακές. Με το νέο νόμο, οι σπουδές στην ανώτατη εκπαίδευση οργανώνονται στους τρεις κύκλους του ευρωπαϊκού χώρου ανώτατης εκπαίδευσης. Ο πρώτος κύκλος συνίσταται στην παρακολούθηση ενός προγράμματος σπουδών και περιλαμβάνει μαθήματα που αντιστοιχούν κατ’ ελάχιστον σε 180 ακαδημαϊκές μονάδες. Ενα έτος αντιστοιχεί τουλάχιστον σε 60. Εισάγονται μαθήματα προαπαιτούμενα για το πέρασμα από το ένα έτος στο επόμενο.
2. Οι βαθμίδες των καθηγητών: Οι βαθμίδες εξέλιξης των καθηγητών ήταν μέχρι σήμερα 4 (καθηγητές, αναπληρωτές, επίκουροι, λέκτορες). Στη νέα ρύθμιση καταργείται μία βαθμίδα, αυτή του λέκτορα. Το διδακτικό και ερευνητικό έργο στα ΑΕΙ ασκείται από τους καθηγητές, οι οποίοι διακρίνονται σε καθηγητές (καθηγητές πρώτης βαθμίδας) αναπληρωτές καθηγητές και επίκουρους καθηγητές. Οι καθηγητές και οι αναπληρωτές καθηγητές εκλέγονται ως μόνιμοι. Στις 7μελείς επιτροπές κρίσης των διδασκόντων για την εκλογή τους και την εξέλιξή τους θα πρέπει να συμμετέχει τουλάχιστον ένας καθηγητής από πανεπιστήμιο του εξωτερικού.
3. Διοίκηση ανώτατων ιδρυμάτων: Σε κάθε ΑΕΙ θα θεσμοθετηθείται Συμβούλιο Ιδρύματος (8 εσωτερικά - 6 εξωτερικά μέλη). Οι βασικές του αρμοδιότητες είναι ελεγκτικές και εγκριτικές συγκεκριμένων πράξεων της διοίκησης του ιδρύματος. Από τον πρύτανη με τη Σύγκλητο ασκούνται όλες οι ακαδημαϊκές αρμοδιότητες.
4. Η εκλογή πρυτάνεων: Μέχρι σήμερα, ο πρύτανης εξελέγετο κάθε 3 χρόνια και με τη συμμετοχή των φοιτητών σε ποσοστό 40%. Με το νέο νόμο, το ίδρυμα, ύστερα από πρόσκληση ενδιαφέροντος, εκλέγει τον πρύτανη για 5ετή θητεία, ο οποίος δεν μπορεί να εκλεγεί για δεύτερη συνεχόμενη φορά. Το Συμβούλιο Ιδρύματος (κατά 2/3) αλλά και όλοι οι καθηγητές συμμετέχουν στην εκλογή του.
5. Ο ρόλος των φοιτητών: Μέχρι σήμερα, οι φοιτητές συμμετείχαν στην ανάδειξη του πρύτανη και είχαν εκπροσώπους τους στο Πρυτανικό Συμβούλιο, στις γενικές συνελεύσεις των τμημάτων και στη Σύγκλητο. Στο εξής, ένας εκπρόσωπος των φοιτητών θα συμμετέχει στο Συμβούλιο διοίκησης του ιδρύματος. Αυτός θα εκλέγεται όμως με ενιαίο και όχι παραταξιακό ψηφοδέλτιο, από όλους τους φοιτητές. Φοιτητές θα συμμετέχουν και στη Σύγκλητο, καθώς και στη Μονάδα Διασφάλισης Ποιότητας (ΜΟΔΙΠ).
6. Χρηματοδότηση ιδρυμάτων: Η χρηματοδότηση των ιδρυμάτων μέχρι τώρα ήταν μόνο κρατική, μέσω του τακτικού προϋπολογισμού και του προγράμματος δημοσίων επενδύσεων. Με το νέο νόμο, μέρος της χρηματοδότησης θα κατανέμεται στα ιδρύματα με βάση τον αριθμό των ενεργών φοιτητών και το κόστος σπουδών τους. Το δεύτερο θα κατανέμεται με βάση τους δείκτες ποιότητας και τους στόχους που θα επιτυγχάνουν. Επιτρέπεται η ιδιωτική χρηματοδότηση μέσω χορηγιών των επώνυμων εδρών. Μεταξύ των πόρων των ΑΕΙ περιλαμβάνονται και οι δωρεές από φυσικά ή νομικά πρόσωπα.
7. Οικονομική διαχείριση: Ο πρύτανης, η Σύγκλητος και οι αντιπρυτάνεις Οικονομικών είχαν την πλήρη διαχείριση του οικονομικού προγράμματος των ιδρυμάτων. Ο νέος νόμος προβλέπει την ίδρυση σε κάθε ΑΕΙ ειδικού νομικού προσώπου ιδιωτικού δικαίου υπό την εποπτεία του Συμβουλίου του Ιδρύματος. Πρόεδρος του ΝΠΙΔ ορίζεται ένας εκ των αναπληρωτών πρυτάνεων/προέδρων, επιλογής του πρυτάνεως/προέδρου. Το ΝΠΙΔ του ιδρύματος διαχειρίζεται και αξιοποιεί τους πόρους των ερευνητικών και αναπτυξιακών προγραμμάτων και της κινητής και ακίνητης περιουσίας τους και την αξιοποίηση των αποτελεσμάτων της έρευνάς τους.
8. Η αξιολόγηση των ΑΕΙ: Την αξιολόγηση των ιδρυμάτων είχε αναλάβει η ανεξάρτητη Αρχή Διασφάλισης Ποιότητας (ΑΔΙΠ). Τώρα, δημιουργούνται σε κάθε ΑΕΙ Μονάδες Διασφάλισης της Ποιότητας, η ΑΔΙΠ μετεξελίσσεται και λαμβάνει μέρος στην οργάνωση των σπουδών των ιδρυμάτων. Η νέα μονάδα αξιολόγησης δεν θα έχει μόνο συμβουλευτικό ρόλο, αλλά θα πιστοποιεί και τις σπουδές.
9. Τέλος οι «αιώνιοι» φοιτητές: Ο καινούργιος φοιτητής είναι υποχρεωμένος να εγγράφεται και να αποδεικνύει την πρόθεσή του να συνεχίσει τις σπουδές του ανά εξάμηνο, να δηλώνει από την αρχή εάν επιθυμεί διακεκομμένη ή κανονική φοίτηση, να περνάει τα προαπαιτούμενα για να πηγαίνει πιο κάτω και να παρακολουθεί υποχρεωτικά μαθήματα 13 εβδομάδων, αλλιώς δεν θα μπορεί να δώσει εξετάσεις. Οι «αιώνιοι φοιτητές» σε δύο χρόνια από σήμερα θα είναι παρελθόν για τα ελληνικά ΑΕΙ-ΤΕΙ, καθώς οι νεοεισερχόμενοι δεν θα επιτρέπεται να συνεχίζουν τις σπουδές τους, παρά μόνο για δύο χρόνια μετά τη λήξη της κανονικής φοίτησής τους. Το κάθε ανώτατο ίδρυμα θα συντάσσει κατάλογο φοιτητών και θα διαμορφώνει ένα σαφές πλαίσιο σπουδών για τον καθένα (μαθήματα, εξετάσεις, αξιολόγηση). Η κάθε σχολή θα αναγκαστεί να θέσει όρια στη συνολική διάρκεια των σπουδών, αλλά να καθιερώσει και τη μερική φοίτηση για τους εργαζόμενους φοιτητές. Για τους φοιτητές που θα έχουν ήδη ξεπεράσει και το ανώτατο χρονικό όριο φοίτησης που έθετε ο νόμος Γιαννάκου (λήξη φοίτησης το 2013) αναμένεται να δοθεί μια τελευταία χρονική παράταση 2 ετών, προκειμένου να ολοκληρώσουν τις σπουδές τους.
10. Πανεπιστημιακό άσυλο: Το άσυλο καταργείται, και θα μπορεί να παρεμβαίνει η αστυνομία όταν οι πρυτάνεις αποφασίζουν ότι εντός των ΑΕΙ-ΤΕΙ τελείται αδίκημα.