Τους... κυνηγάει το ΔΝΤ.

Έφυγαν από την Ελλάδα για να γλιτώσουν την οικονομική κρίση και τις επιπτώσεις του ΔΝΤ. Μετανάστευσαν στην Ιρλανδία αναζητώντας καλύτερες προοπτικές εργασίας, καριέρας και καθημερινής ζωής. Και ξαναβρέθηκαν μπροστά στον μηχανισμό στήριξης ΕΕ-ΔΝΤ της Ιρλανδίας! “Νιώθουμε σα... να μας κυνηγάει το ΔΝΤ”, λένε στο “Έθνος της Κυριακής” οι Έλληνες που διαμένουν πια μόνιμα στην Ιρλανδία.

“Όταν ανακοινώθηκε η υπαγωγή στον μηχανισμό στήριξης, νιώσαμε ότι βρεθήκαμε σε ένα deja vu, ότι είχαμε ξαναζήσει την ίδια σκηνή!”, μας λέει η Κλαίρη Τυροπώλη, που ζει στο Δουβλίνο. “Μας... κυνηγάει η οικονομική κρίση και το ΔΝΤ”, συμπληρώνει ο Χριστόδουλος Λάζαρης, που έφυγε από την Ελλάδα επειδή η ασφαλιστική εταιρία στην οποία δούλευε συγχωνεύτηκε με μια άλλη και τον... πήραν μπάλα οι απολύσεις. “Μάλιστα, λέω να πάω στην... πορτογαλική πρεσβεία και να ζητήσω οικονομική βοήθεια για να μη μετακομίσω στη Λισσαβόνα και... φέρω το ΔΝΤ μαζί μου”, λέει χαριτολογώντας.

Υπολογίζεται ότι η ελληνική ομογένεια αριθμεί περίπου 700-800 άτομα, κυρίως νεαρής ηλικίας, που εγκαταστάθηκαν στην Ιρλανδία σχετικά πρόσφατα. Μερικοί μετανάστευσαν στο Δουβλίνο μετά την... έλευση του ΔΝΤ στην Ελλάδα, αφού οι δουλειές στη χώρα μας περιορίστηκαν δραστικά. Οι περισσότεροι απασχολούνται σε εταιρίες πληροφορικής και νέων τεχνολογιών, αλλά υπάρχουν και αρκετοί που ασχολούνται με τον τουριστικό κλάδο.

“Οι Έλληνες που μένουν εδώ είναι εξειδικευμένο προσωπικό και γενικά έχουν καλή φήμη... Τώρα ειδικά, μετά την... κοινή πορεία Ελλάδας και Ιρλανδίας, όταν λέμε ότι είμαστε Έλληνες, οι Ιρλανδοί έρχονται και μας μιλάνε, μας δίνουν το χέρι τους, σε παίρνουν αγκαλιά... Νιώθουμε κάπως σαν συγγενείς...”, μας λέει η Κλαίρη Τυροπώλη. Με σπουδές σε Ελλάδα και Γερμανία, η νεαρή γυναίκα πρωτοπήγε στη χώρα των ξωτικών το 2000, κατά την εποχή του “Κέλτικου Τίγρη”, σε μια χώρα-παράδεισο, όπως την περιγράφει. “Το κακό ήταν ότι το 2007 κι ενώ όλα εδώ ήταν τέλεια, με υψηλούς μισθούς, ευμάρεια και καταπληκτικές υποδομές, εγώ επέλεξα να γυρίσω στην Ελλάδα. Αλλά εκεί όλα ήταν δύσκολα... Το πράγμα δεν πήγε καλά και την κατάσταση χειροτέρεψε η οικονομική κρίση... Και φυσικά η υπαγωγή στον μηχανισμό στήριξης. Όταν γύρισα στην Ιρλανδία, όλα ήταν αλλιώς...”, διηγείται.

Σήμερα, βιώνει την ανεργία σε ένα κράτος υπό... ΔΝΤ. “Αλλά εδώ, το κράτος και οι κοινωνικές του δομές σέβονται τον πολίτη. Με το επίδομα ανεργίας και τα βοηθήματα ενοικίου κλπ, διαβιώ αξιοπρεπέστατα... Βέβαια, αυτά θα κοπούν σύντομα, αλλά είμαι αισιόδοξη ότι δουλειές υπάρχουν, έστω και με λιγότερα χρήματα από όσα είχαμε συνηθίσει”, μας λέει, αποκλείοντας την επιστροφή της ξανά στην Ελλάδα. “Έχουμε τρομάξει όλοι μ' αυτά που γίνονται στην Ελλάδα, τις περικοπές, τα νέα μέτρα και λοιπά. Το ΔΝΤ είναι ένας ακόμη λόγος που μας απομακρύνει από την πατρίδα μας”, εξηγεί.

Ο 28χρονος Θεόδωρος Νικολακόπουλος ολοκλήρωσε τις σπουδές του τον Ιούνιο του 2009 σε Αγγλία και Νορβηγία. Αντί όμως να γυρίσει στην Ελλάδα, όπου η κατάσταση φαινόταν δυσχερής, αποφάσισε να έρθει στο Δουβλίνο. Μαζί του, τους τελευταίους τρεις μήνες έχει “φέρει” και τον μικρότερο αδερφό του, ο οποίος -αν και απόφοιτος πανεπιστημίου στην Ελλάδα και την Αγγλία- δεν κατάφερνε να βρει δουλειά στη χώρα μας. Με δυο γονείς στην ανεργία, η ξενιτιά φάνηκε στα δύο αδέρφια ως τη μόνη λύση...

Σήμερα, ο Θεόδωρος εργάζεται ως υπεύθυνος ασφαλείας Δικτύων Υπολογιστών σε μια μικρή, αλλά γεμάτη προοπτικές εταιρεία, ενώ και ο αδερφός του κατάφερε να βρει δουλειά στον τομέα του.

“Δεν αναμένω να υπάρξουν επιπτώσεις παρόμοιες των Ελληνικών διότι η Ιρλανδία έχει πολύ μικρότερο δημοσιονομικό τομέα, οπότε δεν υπάρχει ανάγκη μαζικών απολύσεων ή εξυγίανσης, δεν δανειοδοτήθηκε με τους ίδιους όρους όπως η Ελλάδα, ο ελάχιστος μισθός είναι κάτι παραπάνω από το διπλάσιο των ελληνικών δεδομένων με το κόστος ζωής να μη διαφέρει σημαντικά, η Ιρλανδία αγόρασε και έκανε δημόσια περιουσία τις τράπεζες, αντί να τις ξεχρεώσει όπως έκανε η Ελλάδα”, επιχειρηματολογεί ο Θ. Νικολακόπουλος. “Επίσης, η Ιρλανδική συμμαχική κυβέρνηση διαλύθηκε μια μέρα μετά την απόφαση προσφυγής στον μηχανισμό στήριξης και όλα τα ΜΜΕ ανεξαιρέτως ήταν εναντίον μιας τέτοιας οικονομικής στήριξης. Κάτι που έγινε με τους Ιρλανδούς ήταν ότι δεν είχαν καμία απεργία ή κινητοποίηση, σε αντίθεση με την Ελλάδα που παρόλες τις αντιδράσεις, τα όποια μέτρα ακολουθούνται πιστά”.

Πάντως, προς το παρόν, η επιστροφή στην Ελλάδα φαίνεται αδύνατη για τα δύο αδέρφια... “Οι συνθήκες στην Ελλάδα δεν επιτρέπουν την ατομική ανάπτυξη προς το παρόν - και ούτε το άμεσο μέλλον, το ενδεχόμενο μιας μόνιμης επιστροφής στην πατρίδα είναι μια ουτοπία”, εξηγούν. “Ίσως όταν πάρω σύνταξη ή όταν
θα μπορώ να εγγυηθώ για εμένα και όσους αγαπώ ένα καλύτερο μέλλον...”, λέει ο Θεόδωρος.

Για τον... χτυπημένο δις από το ΔΝΤ Χριστόδουλο Λάζαρη, που έμεινε χωρίς δουλειά όταν η ασφαλιστική εταιρία στην οποία εργαζόταν συγχωνεύτηκε με μια άλλη εταιρία, η επιλογή της Ιρλανδίας ήταν... μονόδρομος, αφού η σύζυγός του είναι Ιρλανδή. “Μέναμε για 14 χρόνια στην Αθήνα και δούλευα σε μια ασφαλιστική. Εκείνη την εποχή, η Ιρλανδία περνούσε την φάση του «Κέλτικου Τίγρη» και δουλειές ήταν περισσότερες από την προσφορά. Εκείνο το καλοκαίρι του ’98, που δεν ήμουνα σίγουρος για το μέλλον, ήρθα στο Δουβλίνο για μία συνέντευξη και σε 4 εργάσιμες μέρες, είχα 3 καλές προσφορές. Έτσι, τέλος Σεπτεμβρίου, μετακόμισα στο Δουβλίνο με την γυναίκα μου και τα 3 παιδιά μου. Ασχολούμαι με την πληροφορική, και ιδιαίτερα με το λογισμικό. Έχω πτυχίο μαθηματικού και μεταπτυχιακό στην πληροφορική”, εξηγεί ο κ. Λάζαρης.

“Ο τομέας της πληροφορικής είχε μεγάλες απώλειες στην Ιρλανδία. Μεγάλες εταιρείες φύγανε από εδώ (Dell, Intel) και πήγανε σε άλλες χώρες της Ευρώπης (κυρίως στην Ανατολική) που τα έξοδα ήταν πολύ λιγότερα. Άλλες εταιρείες μείωσαν προσωπικό, άλλες έκαναν μείωση στους μισθούς και μικρότερες έκλεισαν. Με αποτέλεσμα, χιλιάδες άτομα να μείνουν χωρίς δουλειά”, εξηγεί. “Προσωπικά, δεν με πείραξε πολύ, αφού η εταιρεία που δουλεύω τα τελευταία 3 χρονιά πάει καλά -σχετικά με την αγορά. Βέβαια, δεν έχω πάρει αύξηση τα τελευταία 3 χρόνια, ενώ όλες οι κρατήσεις για το κράτος ανεβαίνουν. Μ’ αυτά μου βλέπω κι ακούω κάθε μέρα, χαίρομαι που έχω τουλάχιστον δουλειά!”, εξηγεί, αποκλείοντας πάντως την οικογενειακή επιστροφή στην Ελλάδα.

Για την πρόεδρο της Ελληνικής Κοινότητας στην Ιρλανδία, το ταξίδι της στη Χώρα των Ξωτικών συνδυάστηκε με ακαδημαϊκή καριέρα. Σήμερα, η Θωμαΐς Κακούλη είναι καθηγήτρια με μόνιμη έδρα στο πανεπιστήμιο του Carlow, όπου διδάσκει μοριακή γενετική, εφαρμοσμένη ανοσολογία και κυτταρική βιολογία, και οι ειδικότητές της είναι η περιβαλλοντολογική βιοτεχνολογία και η μοριακή οικολογία. “Στη δουλειά μου οι περικοπές ανάγκασαν πολλούς συναδέλφους να συνταξιοδοτηθούν νωρίτερα, με ο,τι συνέπεια είχε αυτό. Επίσης, τα κονδύλια για έρευνα έχουν μειωθεί πολύ, όπως επίσης και οι κρατικές επιδοτήσεις προς τα ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύματα”, εξηγεί. “Σε επίπεδο καθημερινότητας ο κόσμος θα αρχίσει να ζει πολύ πιο φτωχικά και πολλοί άνθρωποι θα χάσουν (και έχουν ήδη χάσει) δουλειές και σπίτια... Το κλίμα πάντως στην κοινότητά μας είναι αισιόδοξο. Ευτυχώς οι περισσότεροι από εμάς έχουμε ασφαλείς δουλειές, οπότε φιλοσοφώντας λέμε πως ό,τι είναι να γίνει θα γίνει...”, μας λέει. “Πιστεύω όμως ότι αυτή η οικονομική κρίση θα μας επαναφέρει ως άτομα, αλλά και σε συλλογικό επίπεδο, σε επαφή με την ανθρωπιά μας που τα τελευταία χρόνια λόγω του υπερκαταναλωτισμού και της εύκολης ευημερίας είχαμε ίσως χάσει. Θα μας ξαναδώσει γερές βάσεις αλληλεγγύης προς το συνάνθρωπό μας και θα μας ξαναθυμίσει ποια είναι τα σημαντικά πράματα στη ζωή"

Έλληνας ταχυδρόμος στο Δουβλίνο κάνει απεργία!

Ο Χρήστος Μουζεβίρης είναι δημόσιος υπάλληλος στο Δουβλίνο και εργάζεται στο ταχυδρομείο στο κέντρο της πόλης. Μετά το δάνειο του ΔΝΤ, ήδη έχει ανακοινωθεί ότι θα μειωθεί ο βασικός μισθός και οι φόροι θα αυξηθούν. “Οι περικοπές εδώ θα περάσουν με την μορφή φόρων κυρίως. Ήδη σχεδιάζουμε με το σωματείο μας πορεία διαμαρτυρίας για τις περικοπές. Δεν είμαι σίγουρος αν θα καταφέρουμε κάτι βλέποντας το τι έγινε στην Ελλάδα...”, μας λέει.

Όπως και οι υπόλοιποι Έλληνες που ρωτήσαμε, ούτε ο Χρήστος σκέφτεται να επιστρέψει στην Ελλάδα. “Θα ήθελα πολύ, άλλα δυστυχώς η χώρα μας δεν βοηθά τους νέους μας. Δεν υπάρχουν προοπτικές. Δεν υπάρχει ανάπτυξη και θέσεις εργασίας. Πως να αφήσω κάτι το σταθερό και να γυρίσω πίσω ξεκινώντας από τα 500 ευρώ του βασικού μισθού στην Ελλάδα;”, αναρωτιέται. Τελικά φαίνεται πως το ΔΝΤ της Ιρλανδίας είναι πιο υποφερτό...

Aπειλούν οι αρνητές του AIDS

Πιστεύουν ότι η απειλή του AIDS απλώς δεν υπάρχει! Αμφισβητούν τις ιατρικές εξετάσεις που ανιχνεύουν τον ιό, αρνούνται πεισματικά τη σχέση του ιού HIV με την ασθένεια και επιλέγουν να μη λαμβάνουν φαρμακευτική αγωγή γιατί πιστεύουν πως δεν θεραπεύει το AIDS και μπορεί να προκαλέσει ανεπανόρθωτες βλάβες στον οργανισμό.

Πρόκειται για τους «αρνητές του AIDS» (AIDS denialist), εκφραστές μιας αμφισβήτησης που έχει αναπτυχθεί τα τελευταία χρόνια παγκοσμίως.

Η δημοσιογράφος Μαρία Παπαγιαννίδου βρέθηκε θετική στο τεστ HIV το 1985. «Μετά 21 χρόνια έμαθα για την άλλη άποψη και άρχισα να αναζητώ απαντήσεις. Διέκοψα τα χάπια, τις εξετάσεις και τους γιατρούς του AIDS στις 23 Απριλίου 2007 και έκτοτε αισθάνομαι ξανά δυνατή και αισιόδοξη όπως πριν κάνω αυτό το τεστ»», μας λέει. Στο βιβλίο της «Αντίο AIDS!» περιγράφει την περιπέτειά της.

Οι περισσότεροι είναι ασθενείς, φορείς του ιού, αλλά -ακόμη- και μέλη της ιατρικής κοινότητας, που πιστεύουν πως ο ιός HIV κατασκευάστηκε στο εργαστήριο, θεωρούν το AIDS εφεύρεση των φαρμακοβιομηχανιών για να κερδίζουν δισεκατομμύρια, πως στιγματίζονται για πολιτικούς, κοινωνικούς και οικονομικούς λόγους και ότι η θεωρία «HIV ίσον AIDS» πρέπει να επανεξεταστεί.

Ο... αντίλογος των «αρνητών» συχνά συνοψίζεται ως εξής: «Ενας νέος άνθρωπος που έχει βρεθεί οροθετικός ας εξετάσει και τις δύο πλευρές της μυθολογίας του HIV με ανοιχτό μυαλό και κριτικό πνεύμα. Να πάρει τον ερωτικό του σύντροφο και να λύσουν τις απορίες τους μαζί μέσα από το ίντερνετ όπου θα βρουν πληροφορίες που δεν δίνονται από τους γιατρούς και τα ΜΜΕ. Να απελευθερωθούν από την «κατάρα του AIDS» και να απελευθερώσουν και τους άλλους γύρω τους»...

Στην Ελλάδα, η τάση αυτή εκφράζεται δημόσια μέσω της δημοσιογράφου Μαρίας Παπαγιαννίδου και της ιστοσελίδας της με τίτλο «Αποκαλύπτοντας το AIDS». Η ίδια θεωρείται οροθετική εδώ και 24 χρόνια.

«Αρχισαν να αναρωτιέμαι»
«Παρέμεινα χωρίς κανένα σύμπτωμα της «μόλυνσης» επί σειρά ετών, και άρχισα να έχω σοβαρές περιφερειακές λοιμώξεις, δηλαδή έγινα ασθενής του AIDS, στην περίοδο που έπαιρνα τα φάρμακα του AIDS, από το 1995 έως το 2007. Νοσηλεύτηκα στο νοσοκομείο 12 φορές σε 10 χρόνια. Χάρη στη συχνή αλλαγή της αντιρετροϊκής θεραπείας, κάθε περιπέτεια είχε ανεξήγητη ανάκαμψη. Ωσπου άρχισα να αναρωτιέμαι πώς είναι δυνατόν να συμβαίνουν όλα αυτά σε μένα και σε άλλους. Η όλη αναζήτηση είχε ευτυχή κατάληξη για μένα: διέκοψα τα χάπια, τις εξετάσεις και τους γιατρούς του AIDS στις 23 Απριλίου 2007 και έκτοτε αισθάνομαι ξανά δυνατή και αισιόδοξη όπως πριν κάνω αυτό το τεστ», μας λέει.

Σύμφωνα με την κ. Παπαγιαννίδου, «πρέπει να σταματήσουμε να σκεφτόμαστε με το AIDS. Ακόμα και ο όρος «αρνητές του AIDS» είναι προσβλητικός για όσους αναζητούν τη ρίζα του προβλήματος πέρα από τον αφορισμό «ο ιός HIV προκαλεί το AIDS», ο οποίος δεν αποδείχθηκε ποτέ. Είναι αναφαίρετο δικαίωμα του πολίτη να διαχειρίζεται την υγεία και την αρρώστια του και να επιλέγει ο ίδιος τι θεραπεία μπορεί να κάνει για τον εαυτό του».

«Οταν βγει κανείς ''θετικός'' στο τεστ για τον HIV προκαλεί στίγμα, συναισθηματικό τραύμα, κοινωνική απομόνωση. Mπορεί να χάσεις τη δουλειά σου, τους φίλους σου, τον ερωτικό σου σύντροφο, την ασφάλεια ζωής σου, την επιμέλεια των παιδιών σου, στο τέλος την υγεία σου και μόνο γιατί έκανες αυτό το τεστ», λέει η κ. Παπαγιαννίδου.

Τα αποτελέσματα της άρνησης του HIV ως αιτίου του AIDS καταδεικνύονται με τον πιο εντυπωσιακό τρόπο στο παράδειγμα της Ν. Αφρικής, μιας χώρας με σοβαρότατη επιδημία HIV. Η άρνηση του πρωθυπουργού Μπέκι και της υπουργού υγείας του επί σειράν ετών να δεχτούν τη σχέση μεταξύ HIV και AIDS και η ολιγωρία τους να διαθέσουν φάρμακα και να κάνουν εκστρατείες πρόληψης, υπολογίζεται ότι στοίχισε 334.000 θανάτους από AIDS, 171.00 νέες μολύνσεις σε ενήλικες και 35.000 μολύνσεις νεογνών.

Καθηγητής Γ. Παυλάκης
Η αλήθεια επιστρέ­φει και εκδικείται

Η ιατρική κοινότητα με ελάχιστες εξαιρέσεις απορρίπτει μετά βδελυγμίας τις απόψεις αυτές, αφού η κλινική πράξη καθημερινά επιβεβαιώνει τόσο τη σχέση μεταξύ HIV και AIDS όσο και την αποτελεσματικότητα των ειδικών φαρμάκων κατά του ιού. Εκκληση απευθύνει μέσω του «Εθνους της Κυριακής» και ο διεθνούς φήμης ερευνητής Γιώργος Παυλάκης, διευθυντής του Εργαστηρίου Ανθρωπίνων Ρετροϊών στο Τμήμα Εμβολίων του Εθνικού Ινστιτούτου Καρκίνου των ΗΠΑ.

«Οι αρνητές του AIDS κάνουν μεγάλο κακό σε πολλούς ασθενείς που θέλουν πολύ να πιστέψουν ότι δεν πάσχουν, σταματούν τα φάρμακά τους και στη συνέχεια πεθαίνουν από AIDS...

Δουλεύουμε για πολλά χρόνια με πολύ μεγάλο κόστος για να βρούμε κάτι ωφέλιμο και οι αρνητές στερούν τη δυνατότητα να εφαρμοστεί σωστά...», τονίζει.

Οι ειδικοί γιατροί κάνουν λόγο για ασθενείς που πίστεψαν τη θεωρία της άρνησης, σταμάτησαν τα φάρμακά τους, με αποτέλεσμα να «σπείρουν» τον ιό σε ανυποψίαστους ερωτικούς συντρόφους και οι ίδιοι να καταλήξουν τελικά από την ασθένεια.

«Ο στρουθοκαμηλισμός δουλεύει, αλλά για λίγο και η πραγματικότητα επιστρέφει και εκδικείται», σημειώνει χαρακτηριστικά ο καθηγητής Παυλάκης.

«Θεραπευτική αγωγή μέσω ίντερνετ δεν μπορεί να γίνει. Oπως δεν βασιζόμαστε στα ΜΜΕ για θεραπείες ασθενειών, έτσι δεν μπορεί να βασίζεται κανείς σε τυχαίες γνώμες που δεν ξέρει από πού έρχονται. Ο ασθενής έχει δικαίωμα στη σωστή και τεκμηριωμένη πληροφόρηση. Και βέβαια, η άρνηση της πραγματικότητας δεν ωφελεί κανέναν», τονίζει ο Δρ. Παυλάκης.

To ρεπορτάζ δημοσιεύτηκε το 2009 στο Εθνος της Κυριακής με αφορμή την Παγκόσμια μέρα κατά του AIDS.

Η απάντηση της Κύπρου: Απαράδεκτη στάση ελληνικών Αρχών

>Ενόχλησαν οι αναφορές του ΣΔΟΕ για μη συνεργασία με Κύπρο

ΤΟΥ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΥ ΜΙΧΑΛΗ ΧΑΤΖΗΒΑΣΙΛΗ

ΣΤΗΝ ΑΝΤΕΠΙΘΕΣΗπέρασε χθες η Μονάδα Καταπολέμησης Αδικημάτων Συγκάλυψης (ΜΟΚΑΣ) για τις αναφορές ελληνικών Αρχών περί μη συνεργασίας αλλά και υπονοούμενα για ξέπλυμα χρήματος από ελληνικές εταιρείες στην Κύπρο. Είναι η δεύτερη φορά σε ένα μήνα που η ΜΟΚΑΣ απαντά σε αρνητικές αναφορές που προέρχονται από Αρχές της Ελλάδος, γεγονός που δημιουργεί εδώ ερωτηματικά.
Η υπεύθυνη της Μονάδας Εύα Παπακυριακού σχολιάζοντας τις αναφορές αυτές που δημοσιεύθηκαν χθες στον «Φ», τις χαρακτήρισε ως απαράδεκτες, αποκαλύπτοντας ότι από το ΣΔΟΕ δεν λήφθηκε ποτέ κανένα αίτημα «και συνεπώς δεν εκκρεμεί καμιά παροχή στοιχείων» προς το Σώμα αυτό. Η κ. Παπακυριακού διερωτήθηκε πώς γίνεται να κατηγορείται η Μονάδα για έλλειψη συνεργασίας, από τη στιγμή που δεν υποβλήθηκε κανένα αίτημα για ικανοποίηση. Η ίδια πρόσθεσε ότι όποτε στάληκε από την αντίστοιχη Μονάδα της Ελλάδος αίτημα προς εξέταση, αμέσως υπήρξε ανταπόκριση όπως γίνεται και με τις Αρχές άλλων χωρών. Υπενθύμισε την περίπτωση της υπόθεσης Βατοπεδίου όπου και στοιχεία δόθηκαν και παγοποιήσεις λογαριασμών έγιναν στο πλαίσιο της συνεργασίας με τις ελληνικές Αρχές.
Η κ. Παπακυριακού απέρριψε επίσης την αναφορά ότι το σύστημα της Κύπρου ευνοεί ουσιαστικά το ξέπλυμα βρόμικου χρήματος, τονίζοντας ότι η χώρα μας έχει ένα από τα καλύτερα συστήματα και μπορεί να παρακολουθεί μέσω μηχανισμών, αν γίνεται ξέπλυμα. Σημείωσε επίσης ότι το γεγονός πως ελληνικές εταιρείες εγγράφονται στην Κύπρο, δεν σημαίνει ότι ασχολούνται με ξέπλυμα χρήματος. Η ίδια ζήτησε όπως δοθούν στοιχεία, αν υπάρχουν, για τέτοιες εταιρείες και αμέσως η ΜΟΚΑΣ θα ανταποκριθεί, όπως έπραξε μέχρι τώρα όπου και όταν της έχει ζητηθεί.
Φανερά ενοχλημένη από τη στάση ορισμένων Αρχών στην Ελλάδα, η κ. Παπακυριακού παρατήρησε ότι «το πώς ενεργούν οι κυπριακές Αρχές είναι δικό τους ζήτημα και δεν μπορεί να γίνεται κριτική γι’ αυτό». Η ίδια προτίθεται ν’ αποστείλει επιστολή στις ελληνικές Αρχές για το θέμα που έχει δημιουργηθεί.

H φοροδιαφυγή ταξιδεύει μέσω... Κύπρου

Τριγωνικές διακρατικές διαδρομές χρήματος μεταξύ Κύπρου, Ελλάδας και άλλων χωρών, υπερτιμολογήσεις υλικών σε νοσοκομεία μέσω κυπριακών τιμολογίων, πλαστά παραστατικά και ψευδείς βεβαιώσεις που ζητούν «υπεύθυνο». Συχνά οι ειδικοί που χειρίζονται τις υποθέσεις στην Ελλάδα ζητούν από τις κυπριακές Αρχές στοιχεία για τις εταιρείες που φαίνεται πως υπερχρεώνουν τη χώρα. Αλλά οι Κύπριοι συνάδελφοί τους απαντούν πως... χρειάζονται επίσημο αίτημα από την Ελληνική Δημοκρατία.
Προβλήματα... επικοινωνίας σημειώνονται μεταξύ του ΣΔΟΕ και της Μονάδας Καταπολέμησης Αδικημάτων Συγκάλυψης (ΜΟΚΑΣ). Έγγραφες αναφορές των επιτελών της υπηρεσίας προς την ηγεσία τους, που διαθέτει ο Φιλελεύθερος, ενημερώνουν πως συχνά αιτήματα που υποβάλλονται στη ΜΟΚΑΣ στο πλαίσιο της αμοιβαίας διοικητικής συνδρομής ενώπιον των κυπριακών Αρχών σχετικά με τη γνωστοποίηση των στοιχείων ταυτότητας του πραγματικά δικαιούχου μιας εταιρείας και με την ανακοίνωση της αναλυτικής κίνησης των τραπεζικών λογαριασμών και λοιπών χρηματοπιστωτικών τίτλων που τηρούν οι εταιρείες στην Κύπρο, δεν ικανοποιούνται, καθ’ όσον απαιτείται η προηγούμενη έκδοση Δικαστικού Διατάγματος Αποκάλυψης, γεγονός που προϋποθέτει την υποβολή επίσημου αιτήματος εκ μέρους της Ελληνικής Δημοκρατίας!
Αν εξαιρεθούν «μεγάλες» υποθέσεις, όπως η υπόθεση Βατοπεδίου, όπου ζητήθηκαν στοιχεία με δικαστική συνδρομή και η ΜΟΚΑΣ απάντησε, οι υπόλοιπες, μικρότερες αλλά πολύ σοβαρές από οικονομικής άποψης υποθέσεις, μένουν να απαντηθούν. «Είναι η μόνη χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης που δεν μας δίνει τέτοια στοιχεία», σημειώνουν οι ειδικοί του ΣΔΟΕ και συμπληρώνουν πως ακόμη και οι Ελβετοί, που διαθέτουν το γνωστό τραπεζικό απόρρητο, απαντούν και μάλιστα άμεσα στα αιτήματα των Ελλήνων συναδέλφων τους.
Την ώρα που η Ελλάδα δίνει αγώνα για να σωθεί από τα πρόθυρα της οικονομικής κατάρρευσης, τη στιγμή που ο κυπριακός λαός επιδιώκει να στηρίζει με κάθε τρόπο την ελληνική οικονομία, οι αρμόδιοι στέκονται στο γράμμα τού (κυπριακού και όχι του ευρωπαϊκού) νόμου αποτελώντας τελικά εμπόδιο στην αποκάλυψη όσων ευθύνονται για την οικονομική κρίση στη χώρα. Γιατί για να υπάρξει το Δικαστικό Διάταγμα Αποκάλυψης που θέλει η ΜΟΚΑΣ, χρειάζεται η ενημέρωση της Εισαγγελίας Εφετών Αθηνών προκειμένου να υποβληθεί σχετικό αίτημα στο πλαίσιο της δικαστικής συνδρομής και όχι της διοικητικής, με αποτέλεσμα τα αιτούμενα στοιχεία να μην είναι διαθέσιμα κατά τον κρίσιμο χρόνο της έρευνας.
Είναι γνωστό πως η Κύπρος έχει καθιερωθεί ως ένα διεθνούς φήμης επιχειρηματικό, χρηματοοικονομικό και εμπορικό κέντρο. Πολλές διεθνείς επιχειρήσεις και ναυτιλιακές εταιρείες λειτουργούν με έδρα την Κύπρο, αρκετές από τις οποίες είναι είναι ελληνικών συμφερόντων. Η διακριτικότητα και το απόρρητο όσον αφορά στην κατοχή μετοχών σε μια εταιρεία είναι εξασφαλισμένα λόγω της λειτουργίας των εταιρειών καταπιστεύματος που είναι εγγεγραμμένοι οι κάτοχοι των μετοχών, ενώ τα δικαιώματα κινητών ή ακινήτων περιουσιακών στοιχείων διαφυλάσσονται με πράξεις μεταβίβασης των περιουσιακών στοιχείων σε τρίτους.
Από την 1/1/2003 υπάρχουν στην Κύπρο δύο κατηγορίες εταιρειών. Οι εταιρείες που έχουν κάτοικοι Κύπρου, των οποίων η διεύθυνση και ο έλεγχος ασκείται στην Κύπρο και εταιρείες μη κατοίκων Κύπρου των οποίων ο έλεγχος και η διεύθυνση ασκείται εκτός Κύπρου. Υπάρχουν λοιπόν οι κυπριακές εταιρείες διεθνών δραστηριοτήτων που είναι νομικές οντότητες που ιδρύονται στην Κύπρο από άτομα ή εταιρείες που διαμένουν στο εξωτερικό, με σκοπό τη διενέργεια δραστηριοτήτων εκτός της κυπριακής επικράτειας. Οι εταιρείες αυτές διευθύνονται από άτομα της επιλογής των μετόχων, αλλά στην πράξη διευθύνονται κυρίως από Κύπριους δικηγόρους.
Πληροφορίες που αφορούν σε μια τέτοια οντότητα περιλαμβάνουν την ταυτότητα των δικαιούχων που πρέπει να δηλωθούν στις κυπριακές Αρχές οι οποίες διατηρούν απόλυτη μυστικότητα για τα δηλωθέντα στοιχεία. Ειδικότερα, σύμφωνα με τη σχετική νομοθεσία, ο αριθμός των μετόχων πρέπει να είναι τουλάχιστον ένας. Για κάθε μέτοχο είναι απαραίτητες οι εξής πληροφορίες: πλήρες όνομα, διεύθυνση, εθνικότητα, επάγγελμα και αριθμός μετοχών. Αξίζει όμως να σημειωθεί ότι στην περίπτωση που απαιτείται ανωνυμία, οι εμπιστευματοδόχες εταιρείες στην Κύπρο μπορούν να κατέχουν μετοχές άνευ δικαιωμάτων σε εμπίστευμα για τον πραγματικό δικαιούχο, μη μόνιμο κάτοικο Κύπρου. Ο εμπιστευματοδόχος οφείλει να εξασφαλίσει τη σχετική άδεια για να κατέχει μετοχές σε εμπίστευμα εκ μέρους των πραγματικών δικαιούχων.
Σχετικά με την ανωνυμία και την έννοια του εμπιστεύματος (trust), σε μερικές περιπτώσεις, επιχειρηματικοί λόγοι καθιστούν επιτακτική την ανάγκη διατήρησης της ανωνυμίας των φυσικών ή νομικών προσώπων που συμμετέχουν σε ένα επιχειρηματικό φορέα (εταιρεία). Δεδομένου ότι οι μετοχές των κυπριακών «μη δημοσίων» εταιρειών είναι υποχρεωτικά ονομαστικές, η επιζητούμενη ανωνυμία μπορεί να επιτευχθεί με τη δημιουργία ενός εμπιστεύματος.
Παρά τις διαβεβαιώσεις ότι η αλλαγή νομοθεσίας και η είσοδος στην Ε.Ε. άλλαξε το καθεστώς των offshore στην Κύπρο, η χώρα εξακολουθεί να λειτουργεί ως φορολογικός παράδεισος εταιρειών που έχουν κάτι να κρύψουν. Τη μυστικότητα και την ανωνυμία διαφημίζουν άλλωστε χωρίς καμία αιδώ εταιρείες-όμιλοι από την Κύπρο, που προσφέρουν υπηρεσίες «οικονομικού παραδείσου» σε εταιρείες ξεπλύματος βρομικου χρήματος, ή απλώς φοροφυγάδων...
Οι ελληνικές Αρχές κρίνουν πως είναι απαραίτητο να εξεταστεί η δυνατότητα της άμεσης ικανοποίησης των αιτημάτων αυτών, στο πλαίσιο της αμοιβαίας διοικητικής συνδρομής, ώστε να είναι δυνατή η αξιοποίηση των αιτουμένων στοιχείων κατά το κρίσιμο χρονικό διάστημα της έρευνας και να μην αναλώνεται πολύτιμος χρόνος για τη λήψη τών ως άνω στοιχείων μέσω της δικαστικής συνδρομής. Δεν αποκλείουν, επίσης, να αποστείλουν δικαστικό αίτημα προκειμένου οι κυπριακές Αρχές να δώσουν όλους τους Ελλαδίτες επιχειρηματίες που εμπλέκονται σε κυπριακές εταιρείες διεθνών δραστηριοτήτων.

ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΕΜΠΙΣΤΕΥΜΑ

Η έννοια του εμπιστεύματος είναι ανύπαρκτη στο ελληνικό Δίκαιο. Είναι όμως πλήρως αναγνωρισμένη στο αγγλοσαξονικό Δίκαιο και κατ’ επέκταση στο δίκαιο της Κύπρου. Το εμπίστευμα είναι μια μορφή πληρεξουσίου το οποίο μπορεί να είναι γενικό ή ειδικό με ουσιαστικά μηδενικές εξουσίες στο οποίο η ταυτότητα του δικαιούχου (beneficiary) προς τον εντολοδόχο (trustee) δεν είναι γνωστή στους τρίτους και ο εντολοδόχος παρουσιάζεται ως να κατέχει περιουσιακά στοιχεία ή να διενεργεί πράξεις για ίδιο λογαριασμό, ενώ στην ουσία τα κατέχει και τις διενεργεί για λογαριασμό και προς όφελος του εντολέα του, προς τον οποίο έχει υποχρέωση απόδοσης λογαριασμού.

»υποθεση 1

Με έδρα τα Ιωάννινα

ΣΥΜΦΩΝΑ με πληροφορίες του «Φ», οι ύποπτες υποθέσεις που εμπίπτουν σε αυτήν την κατηγορία είναι δεκάδες, αν όχι εκατοντάδες. Όπως αυτή με εταιρεία με έδρα στο νομό Ιωαννίνων που προμηθεύει νοσοκομειακό υλικό τα νοσοκομεία της δυτικής Ελλάδας -δίπλα δηλαδή- με είδη που λαμβάνει από επιχειρήσεις εντός της χώρας. Κι όμως, παρουσιάζει ως συνοδευτικά έγγραφα τιμολόγια από κυπριακή εταιρία δικών της συμφερόντων, με τη μέθοδο των τριγωνικών συναλλαγών, δηλαδή με τιμολόγια που κάνουν τη διαδρομή... Ελλάδα-Κύπρος-Ελλάδα! Παρά τις αιτήσεις για διοικητική συνδρομή, η ΜΟΚΑΣ ζητά αίτημα από την Ελληνική Δημοκρατία.

Κομπίνα εκατομμυρίων

ΣΕγνώση του «Φ» έφτασε ακόμη μία υπόθεση υπερκοστολόγησης αναλώσιμων φαρμάκων και άλλων φαρμακευτικών υλικών, που η φοροδιαφυγή υπολογίζεται ότι φτάνει τα 26 εκατ. ευρώ για τέσσερα χρόνια!
Σύμφωνα με τα στοιχεία, η... μηχανή στήθηκε με «τριγωνικές διακρατικές διαδρομές» χρήματος μεταξύ Αυστρίας, Κύπρου και Ελλάδας, ενώ οι έλεγχοι «έφεραν στο φως» υπερτιμολογήσεις υλικών σε νοσοκομεία, πλαστά παραστατικά και ψευδείς βεβαιώσεις. Ο ιδιοκτήτης της ελληνικής επιχείρησης, που βρίσκεται πίσω από την κυπριακή εταιρεία, τα πωλεί υπερτιμολογημένα στη δική του ελληνική εταιρεία, για να προωθηθούν στα δημόσια νοσοκομεία με χρεώσεις πολλαπλάσιες του πραγματικού κόστους! Τελικά η εταιρεία καταθέτει τα ποσά που εισπράττονται από τα νοσοκομεία στα... φυσικά πρόσωπα, δηλαδή στους ιδιοκτήτες της εταιρείας, και αυτοί στη συνέχεια φέρονται να καταθέτουν τις «αμοιβές» στους λογαριασμούς των γιατρών. Επίσης, από παράλληλους ελέγχους στα νοσοκομεία βρέθηκε ότι οι γιατροί που έχουν λογαριασμούς με τέτοιες καταθέσεις επιδίδονται και σε υπερκατανάλωση υλικών, μεταξύ των οποίων και της συγκεκριμένης εταιρείας!
Η έρευνα ξεκίνησε όταν προέκυψε ύποπτη ροή εισερχόμενων εμβασμάτων σε ελληνική εταιρεία ιατρικών μηχανημάτων, μέσω κυπριακής τράπεζας, με αποδέκτη τον ιδιοκτήτη της εταιρείας και τη σύζυγό του. Το ΣΔΟΕ ανοίγει τους τραπεζικούς λογαριασμούς δεκάδων νοσοκομειακών γιατρών του ΕΣΥ, καθώς και γιατρών ασφαλιστικών ταμείων. Έχοντας ήδη ολοκληρώσει την έρευνα σε 34 περιπτώσεις, διαπίστωσε υπέρογκες καταθέσεις και εισοδήματα που δεν δικαιολογούνται, γι’ αυτό και οι υποθέσεις βρίσκονται αυτές τις μέρες στον εισαγγελέα.
Βρέθηκε ότι η παραγωγός αυστριακή εταιρεία έστελνε νοσοκομειακά προϊόνταμεταξύ των οποίων και βηματοδότες- στην κυπριακή εταιρεία πληρώνοντας μειωμένους φόρους κι εκείνη με τη σειρά της τα προωθούσε στην ελληνική εταιρεία. Στην τριγωνική αυτή διαδρομή εντοπίζονται μια σειρά από παραβάσεις νόμων και αδικήματα, που ερευνούν παράλληλα, εκτός από το ΣΔΟΕ, και οι αντίστοιχοι μηχανισμοί της ΕΕ.
Κι ενώ φαίνεται πως είναι... καραμπινάτη υπόθεση υπερκοστολόγησης βηματοδοτών και άλλων υλικών, από αυτές που «γονατίζουν» τα ασφαλιστικά ταμεία και την τσέπη του Έλληνα πολίτη, και γι’ αυτήν την υπόθεση το ΣΔΟΕ ζήτησε από τη ΜΟΚΑΣ την κίνηση του λογαριασμού όψεως της εταιρίας και του δικαιούχου της, αλλά η Κύπρος απάντησε ότι χρειάζεται δικαστική απόφαση...

Οργανωθείτε γιατί χανόμαστε! (και το Αυγό του Φιδιού καραδοκεί...)

Περισσότερα χρήματα μπορεί να διεκδικήσει η Ελλάδα από την Ευρωπαϊκή Ένωση για τους μετανάστες και τους πρόσφυγες που έχει στο έδαφός της, χρήματα που μπορούν να διατεθούν σε υποδομές για διαμονή, σκρινινγκ, νομιμοποίηση ή επιστροφή. Αλλά, το χάος που επικρατεί στις διαδικασίες νομιμοποίησης (χαρτιά κλπ), τα προβλήματα στην καταγραφή και η μη απορρόφηση των ποσών που ήδη τής έχουν εγκριθεί, εμποδίζει τη διεκδίκηση κονδυλίων που δικαιωματικά δικαιούται η χώρα μας. Σύμφωνα με τις επίσημες δηλώσεις του γραφείου της Επιτρόπου Εσωτερικών Υποθέσεων Σεσίλια Μάλστρομ στο «Έθνος της Κυριακής», «πέρα από την αύξηση του βαθμού βοήθειας προς την Ελλάδα, υπάρχει ανάγκη η χώρα σας να αυξήσει και την ικανότητά της στη διαχείριση και την απορρόφηση της ευρωπαϊκής συνδρομής, ώστε οι προκλήσεις να μπορούν να αντιμετωπιστούν με αποτελεσματικό τρόπο», σημειώνει ο εκπρόσωπος της αρμόδιας Επιτρόπου Μισέλ Τσερκόνε.

Τα αναλυτικά στοιχεία για την Ελλάδα δείχνουν ότι, κατά την περίοδο 2008-2011, η χώρα μας έλαβε χρηματοδότηση από την ΕΕ για το πρόγραμμα «Αλληλεγγύη και Διαχείριση των Μεταναστευτικών Ροών» από τέσσερα ταμεία. Από το Ταμείο Εξωτερικών Συνόρων για το διάστημα 2007-2013, η Ελλάδα φαίνεται να είναι ο δεύτερος μεγαλύτερος δικαιούχος του Ταμείου, καθώς αναμένεται να επωφεληθεί από το Ταμείο για περισσότερα από 182 εκατομμύρια ευρώ για ολόκληρη την περίοδο προγραμματισμού. Ωστόσο, μια πιο προσεκτική ματιά στις χρονιές 2007 και 2009, αποδεικνύει πως τα ποσά που λάβαμε ήταν ούτε τα μισά από αυτά που έλαβε από το ίδιο Ταμείο η Ισπανία και η Ιταλία και λίγα παραπάνω από αυτά που έλαβε η Γερμανία! Το ποσό ανεβαίνει το 2009 και το 2010, ενώ παραμένει υψηλό το ποσό για τις υπόλοιπες Μεσογειακές χώρες που ως γνωστόν έχουν κλείσει ερμητικά τα σύνορά τους. Ακόμη και το 2013, η πρόβλεψη είναι η Ισπανία και η Ιταλία να λάβουν τη μερίδα του λέοντος. Λίγα λιγότερα από τα χρήματα της Ελλάδας παίρνει η Γαλλία...

Από το Ευρωπαϊκό Ταμείο για την Ένταξη των υπηκόων τρίτων χωρών κατά την περίοδο προγραμματισμού 2007-2013, στην Ελλάδα διατίθενται συνολικά 20,600,000 ευρώ. Τα περισσότερα χρήματα για το 2007 πήρε η Γερμανία, το 2008 η Ισπανία, το 2009 και το 2010 η Ιταλία. Για να υπάρξει η σύγκριση, όσα περίπου χρήματα λαμβάνει η Ελλάδα, παίρνει και η Τσεχία, η Αυστρία, το Βέλγιο, η Ολλανδία και η Σουηδία που δεν έχουν τη μεταναστευτική ροή της χώρας μας.

Από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Επιστροφής, εκτιμάται ότι η Ελλάδα θα λάβει υποστήριξη 87 εκ. ευρώ για την περίοδο 2008-2013. Από αυτό το Ταμείο αυτό, τα περισσότερα χρήματα παίρνει το Ηνωμένο Βασίλειο! Ακολουθούν η Γαλλία και η Ιταλία.

Από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Προσφύγων, για το διάστημα 2008-2013, η Ελλάδα αναμένεται να λάβει περίπου 17,800,000 ευρώ. Το 2008 και το 2009, η Ελλάδα έλαβε μία επί πλέον ενίσχυση της τάξης των 2,2 εκατ. και 4,900,000 ευρώ αντίστοιχα, ως έκτακτη χρηματοδότηση, κυρίως για την ενίσχυση της υποδοχής των προσφύγων και για την αντιμετώπιση της μεγάλης εισροής υπηκόων τρίτων χωρών που φθάνουν στα ελληνικά σύνορα, που μπορεί να έχουν ανάγκη διεθνούς προστασίας.

Σύμφωνα με τον πίνακα, το 2008, η Ελλάδα έλαβε 1,571 εκ. ευρώ, όσα δηλαδή και η Φινλανδία! Τα περισσότερα χρήματα για τους πρόσφυγες της Ευρώπης πήρε για το 2008 η Σουηδία. Η ίδια κατάσταση συνεχίστηκε και το 2009, όταν η Ελλάδα πήρε τα ίδια χρήματα με το Βέλγιο και τα περισσότερα χρήματα έλαβε ξανά η Σουηδία. Για τα τη 2010 και 2011, το ποσό που λαμβάνει η χώρα μας αυξάνεται, αλλά παραμένει ένα από τα μεσαία ποσά στην ΕΕ., ισόποσα με αυτά που λαμβάνουν η Ολλανδία ή η Αυστρία.

«Το μεγαλύτερο μέρος του προϋπολογισμού της ΕΕ που διατίθενται στα ταμεία αυτά, υπόκειται σε επιμερισμένη διαχείριση, δηλαδή τα ίδια τα κράτη-μέλη είναι υπεύθυνα για τον προγραμματισμό, την επιλογή και την υλοποίηση των δράσεων που συγχρηματοδοτούνται από τον κοινοτικό προϋπολογισμό», εξηγεί ο Μάικλ Τσερκόνε, εκπρόσωπος της αρμοδίας Επιτρόπου.

Για την κατανομή των πόρων στα κράτη μέλη υπάρχουν διαφορετικά κριτήρια, όπως μας ενημέρωσε ο ειδικός. Για παράδειγμα, στην περίπτωση του Ευρωπαϊκού Ταμείου Προσφύγων, οι πόροι κατανέμονται «λαμβάνοντας υπόψη τον αριθμό των προσφύγων, των δικαιούχων επικουρικής προστασίας και των αιτούντων άσυλο». Με άλλα λόγια, αν η Ελλάδα ζητούσε χρήματα για κάθε υποψήφιο πρόσφυγα, θα λάμβανε την απαραίτητη οικονομική ενίσχυση, που σημειωτέον δίνεται στα υπόλοιπα κράτη της ΕΕ.

Για το Ταμείο Ένταξης που αφορά τον αριθμό των νομίμως διαμενόντων υπηκόων τρίτων χωρών, όπως και για το Ταμείο Επιστροφών, το ποσό καθορίζεται με βάση τον αριθμό των αποφάσεων επιστροφής για υπηκόους τρίτων χωρών και τον αριθμό των πραγματοποιηθεισών αποδόσεων. Τα δεδομένα αυτά στηρίζονται κυρίως σε στοιχεία που υπέβαλαν τα κράτη μέλη στην Eurostat, τη στατιστική υπηρεσία της ΕΕ, σύμφωνα με τον κανονισμό 862/2007 για τη μετανάστευση.

Όσο για το Ταμείο Εξωτερικών Συνόρων, μια σειρά από παράγοντες λαμβάνονται υπόψη για το ποσό που τελικά θα πάρει κάθε χώρα, όπως το μήκος των συνόρων, ο κίνδυνος της παράνομης μετανάστευσης στα σύνορα, ο αριθμός των αιτήσεων για βίζα και των θεωρήσεων, και άλλα.

«Η Ελλάδα μπορεί να ζητήσει πρόσθετη χρηματοδότηση, υποβάλοντας προτάσεις στην Επιτροπή, στο πλαίσιο του πεδίου εφαρμογής των «κοινοτικών δράσεων» για τα Ταμεία. Επιπλέον, η Ελλάδα μπορεί να επωφεληθεί από τα "μέτρα έκτακτης ανάγκης", στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Ταμείου Προσφύγων. Επί του παρόντος, εκκρεμμεί αίτηση από την Ελλάδα για 8,4 εκατομμύρια ευρώ ως έκτακτη χρηματοδότηση από τον προϋπολογισμό του 2010. Η απάντηση είναι υπό εξέταση από την Επιτροπή», μας ενημερώνει ο τεχνοκράτης. «Παρακαλούμε σημειώστε ότι ένα μεγάλο μέρος των μέτρων που προβλέπονται στο ελληνικό σχέδιο δράσης για την «Μετανάστευση διαχείρισης της ροής του», μπορούν να χρηματοδοτηθούν δυνάμει από τα ταμεία αυτά. Αρκετά κράτη μέλη έχουν προτείνει βοήθεια στην Ελλάδα μέσω –κυρίως- εξειδικευμένης τεχνογνωσίας, κατάρτισης, ανταλλαγής βέλτιστων πρακτικών , κλπ. Θα πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι, πέρα από την αύξηση του επιπέδου της βοήθειας προς την Ελλάδα, υπάρχει ανάγκη η χώρα σας να αυξήσει την ικανότητά της για το χειρισμό και την απορρόφηση της ευρωπαϊκής συνδρομής, ώστε οι προκλήσεις να μπορούν να αντιμετωπιστούν με αποτελεσματικό τρόπο».

Στην υγειά της πρώτης και καλύτερης!

Μόλις περάσουν οι καλοκαιρίες του Οκτώβρη, σε όλα τα χωριά μυρίζουν τα ρακοκάζανα... Τα σταφύλια έχουν από καιρό μαζευτεί, το κρασί «ζυμώνεται» και τα στράφυλα, ό,τι περίσσεψε δηλαδή, είναι έτοιμο για απόσταξη. Από τα μέσα του Οκτώβρη, οι καζανάρηδες αναλαμβάνουν δράση. Είναι οι ιδιοκτήτες των καζανιών, που θα μετατρέψουν τα υπολείμματα των σταφυλιών σε τσικουδιά. Στον ίδιο χώρο, οι ιδιοκτήτες των στράφυλων θα καλέσουν τους δικούς τους ανθρώπους για να φάνε, να πιουν, να ακούσουν μουσική και να χορέψουν στους παραδοσιακούς ρυθμούς της κρητικής λύρας.

Οι πιο τολμηροί θα πιουν από την πρώτη ρακή που θα παραχθεί, την πρωτόρακη, που είναι πολύ δυνατή... Οι υπόλοιποι θα περιμένουν λίγο για να γευτούν τη νέα τσικουδιά της χρονιάς. Oλοι θα απολαύσουν τους μεζέδες που θα φέρει ο ιδιοκτήτης της ρακής, οι περισσότεροι θα τραγουδήσουν, θα χορέψουν και θα πουν μαντινάδες για την ωραία βραδιά.

Οι ντόπιοι ξέρουν πως μόλις «αχνίσουν» τα καζάνια, τους περιμένει ένα δίμηνο «καλωσορίσματος» της νέας παρτίδας τσικουδιάς. Ακόμη κι αν δεν είναι καλεσμένοι, όλοι μπορούν να συμμετάσχουν στο γλέντι. Πολλές φορές, το γλέντι γίνεται ρεφενέ ?ο καθένας μπορεί να φέρει μεζέ από το δικό του σπίτι θέλοντας κι αυτός να συμβάλει στο τραπέζι.

Οι κορυφαίοι μεζέδες για το ξεκίνημα του «καζανέματος» είναι η οφτή πατάτα (πατάτα ψημένη στα κάρβουνα), το ρόδι και το κυδώνι, καθώς και το ωμό λάχανο με μπόλικο λεμόνι και αλάτι, που θυμίζει κάτι από τον τρόπο που πίνουν την τεκίλα στο Μεξικό! Στο μενού ακολουθούν όλα τα είδη κρέατος, για να ολοκληρωθεί το τραπέζι με σιροπιαστά γλυκά και ό,τι είδος φρούτου ευδοκιμεί...

Συχνά, στις βραδιές αυτές συμμετέχουν άνθρωποι από όλο τον κόσμο -κάθε... μετανάστης Κρητικός που σέβεται τον εαυτό του καλεί τους καλύτερους φίλους του σε ένα ρακοκάζανο... Ντόπιος ή ξένος δεν έχει σημασία στο ρακοκάζανο. Η φωτιά, τα αστεία, οι μαντινάδες, η μουσική και ο χορός θα ενώσουν τους παρευρισκόμενους σε μια εμπειρία που θα θυμίζει πάντα μια μεγάλη χαρά...

«Οπως βγάνω εγώ ρακή βγάζανε πριν από 100 χρόνια. Και βάλε!», μας είπε ο Φρίξος Γιαλεδάκης από το χωριό Ασκύφου Χανίων, κοντά στα Σφακιά. Στο παραδοσιακό του καζάνι, ο κ. Γαλεδάκης ζυμώνει χρόνια ρακή για τις παρέες που απολαμβάνουν την παραγωγή της. «Καζανεύω αλλωνών ρακή και παίρνω μερτικό από την παραγωγή. Η ρακή θέλει σιγά σιγά. Πρώτα σε χαμηλή φωτιά για να γίνει, μετά, αν θες, ανεβάζεις... Μόνο έτσι γίνεται σωστά», μας λέει.

Το ρακοκάζανο ή άμβυκας χρησιμοποιείται για την απόσταξη ρακής στην Κρήτη από την Τουρκοκρατία ακόμη. Τον 1ο αι. μ.Χ., ο Πεδάνιος Διοσκουρίδης ήταν ο πρώτος που χρησιμοποίησε τον όρο άμβυξ, για να περιγράψει μια πρωτόγονη συσκευή απόσταξης, που αποτελείτο από ένα δοχείο εφοδιασμένο με σωλήνα για την έξοδο του αποστάγματος, στο έργο του «Περί ύλης ιατρικής», που θεωρείται το πρώτο συστηματικό σύγγραμμα της φαρμακολογίας. Αν και δεν χρησιμοποιούσαν τότε τον άμβυκα για παραγωγή ποτών, ο όρος του Διοσκουρίδη έμελλε να συνδεθεί με το αγαπημένο ποτό των Κρητικών, το φάρμακο της ψυχής τους...

Οι ντόπιοι κατάφεραν να πείσουν ακόμη και τους κατακτητές για το λατρεμένο τους ποτό: ένα οθωμανικό φιρμάνι του 1669 για τη φορολογία ανέφερε ότι η ρακή είναι ο έτερος «επιούσιος άρτος» των Χριστιανών! Σύντομα, οι Οθωμανοί θα επιχειρούσαν τη δική τους ρακή...

Το έθιμο του ρακοκάζανου κρατά περισσότερο από δύο αιώνες, αλλά θεσμοθετήθηκε από τον Ελευθέριο Βενιζέλο το 1920. Τότε δόθηκαν και οι άδειες για τα ρακοκάζανα στους Κρητικούς αγρότες, για να έχουν οι ίδιοι τη δυνατότητα παραγωγής ρακής από τα σταφύλια που παρήγαγαν.

Στα 19 γράδα «κόβεται».
Από τότε -και πιο παλιά ακόμη- μέχρι σήμερα, η διαδικασία δεν έχει αλλάξει πολύ: Ο καζανάρης παίρνει τα «στράφυλα», δηλαδή τα πολτοποιημένα σταφύλια, και τα ρίχνει μέσα στο καζάνι, κλείνοντάς το στεγανά.

Η δυνατή φωτιά ζεσταίνει το καζάνι και τα «στράφυλα» αρχίζουν να σιγοβράζουν. Από το καπάκι του καζανιού ξεκινά ένας σωλήνας που συνήθως ψύχεται εξωτερικά με νερό για να υγροποιηθεί ο ατμός που βγαίνει έπειτα ως τσικουδιά. Ο ατμός που δημιουργείται κυκλοφορεί μέσα από ένα σύστημα ελικοειδών σωληνώσεων που βρίσκονται μέσα σε τρεχούμενο κρύο νερό, με αποτέλεσμα να υγροποιείται. Οι υγροποιημένοι αυτοί ατμοί είναι η τσικουδιά. Οταν η ρακή που παράγεται φτάσει στους 18-19 βαθμούς (γράδα) την «κόβουνε», όπως λένε, δηλαδή η καζανιά ολοκληρώνεται...

Για την απόσταξη, χρειάζεται σχετική άδεια. Σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία, η τσικουδιά πρέπει να έχει 37,5% αλκοόλη και η μέγιστη περιεκτικότητά της σε μεθανόλη να μην υπερβαίνει τα 8 γραμμάρια ανά λίτρο. Οι καζανάρηδες ξέρουν τα πάντα. Είναι εκείνοι που θα διασκεδάσουν λιγότερο, αλλά θα καταφέρουν να κάνουν όλα τα «στράφυλα» τσικουδιά.

Κάθε καζανιά διαρκεί περίπου τρία τέταρτα της ώρας. Κάθε παραγωγός που... σέβεται τον εαυτό του βγάζει τουλάχιστον τρεις καζανιές για να «κρατήσει» το τσιμπούσι τουλάχιστον 4-5 ώρες. Αλλά το καζάνι λειτουργεί 24 ώρες το 24ωρο. Πολλές φορές, οι παρέες μπλέκονται, το κέφι μεγαλώνει και η ρακή ενώνει γνωστούς, φίλους και αγνώστους...

«Η ρακή... ακολουθεί τις επιταγές της εποχής. Στις μέρες μας, οι περισσότεροι θέλουν την τσικουδιά τους ελαφριά, χωρίς άρωμα και μυρωδιές, χωρίς τα τσάμπουρα (κοτσάνια) και τα άλλα στοιχεία που παλιά χρησιμοποιούσαν», μας λέει ο Γιάννης Καραπιδάκης, τον οποίο βρήκαμε με τον πατέρα του, Λεωνίδα, στο ρακοκάζανό τους στο Αλάγνι. «Σπάνια -αλλά συμβαίνει-, κάποιοι μας λένε ότι τη θέλουν πιο "βαριά", δηλαδή αντί για 18 βαθμούς γύρω στους 20», εξηγεί. Οι 18 βαθμοί (γράδα) της ρακής αντιστοιχούν στα 42 vol των υπόλοιπων αλκοολούχων ποτών (π.χ. ουίσκι).

Η πρωτόρακη είναι το πρώτο απόσταγμα που παράγεται στο ρακοκάζανο. Είναι περίπου δύο με τρία κιλά, πίνεται δύσκολα και κυρίως χρησιμοποιείται σαν οινόπνευμα για εντριβές στα κρυολογήματα του χειμώνα. Τόσο δυνατή είναι.

Την καλή ρακή τη δοκιμάζεις, λένε όσοι ξέρουν, πάνω στη φωτιά: Aν την πετάξεις και η φωτιά φουντώσει σημαίνει ότι έχει αρκετό οινόπνευμα και θεωρείται καλή. Πάντοτε εξαρτάται από την ποιότητα των σταφυλιών...

«Οι παλιοί πίνανε καλύτερα από εμάς. Με ρέγουλα. Εβαναν στο ποτηράκι λίγο λίγο, σιγά σιγά, και πίνανε και δεν μεθούσαν... Σήμερα, τα νέα παιδιά πίνουν σε κούπες και μεθάνε...», λέει με περισυλλογή ο καζανάρης από το Ασκύφου. «Εμείς πίναμε τη ρακή φτωχικά. Με ρέγκα, κονσερβάκι, ελιές, ρόδια. Ο πιο αγαθός μεθούσε, τον κοροϊδεύαμε, τον πηγαίναμε σπίτι του. Δεν είχαμε αυτοκίνητα, τότε, δεν είχαμε τροχαία... Σήμερα γίνονται πολλά ατυχήματα», επισημαίνει ο κ. Γιαλεδάκης.

Ιδιαίτερα είναι τα έθιμα και σε σχέση με την... κατανάλωση της τσικουδιάς. «Αν κάποιος μεθούσε στο χωριό του, τον πηγαίναμε στο σπίτι του. Παρότι τον κοροϊδεύαμε και τον πειράζαμε την επόμενη μέρα, τον σεβόμασταν, δεν τον αφήναμε σε καμία περίπτωση στον δρόμο. Οταν, όμως, μεθούσε κανείς σε ξένο χωριό, αυτό ήταν πολύ υποτιμητικό. Αν, για παράδειγμα, πήγαινες να στεφανώσεις ή να βαφτίσεις παιδί αλλού και μεθούσες, αυτό ήταν πολύ προσβλητικό», μας περιγράφει.

Από τον παππού στον εγγονό.
Παρότι η διαδικασία απόσταξης έχει προχωρήσει τεχνολογικά, οι περισσότεροι προτιμούν τα παραδοσιακά καζάνια. Είναι η μυρωδιά και το κλίμα, η ιστορία που ξεπηδάει από κάθε κόγχη του παραδοσιακού ρακοκάζανου που κάνουν τη βραδιά αξέχαστη...

«Το ρακοκάζανό μας προϋπήρχε από τον συχωρεμένο τον παππού μου. Την παράδοση ακολούθησε ο πατέρας μου και σήμερα το λειτουργούμε οικογενειακώς», εξηγεί ο Μύρων Κόρσαβας, που το καζάνι του είναι στον Στείρωνα. «Τα αντικείμενα που έχουμε στο καζάνι μας τα έχει μαζεμένα ένα ένα, με ιδρώτα και μεράκι, ο πατέρας μου που πουλώντας ρακή πήγαινε από χωριό σε χωριό όταν ήμουν παιδί. Ετσι είναι η ρακή. Μια αλυσίδα παράδοσης. Ηδη τα παιδιά μου, που είναι μικρά, τα φέρνω κι αυτά για να μάθουν, να το πάρουν σαν παιχνίδι για να τ’ αγαπήσουν», μας λέει.

«Οσο οι υπόλοιποι διασκεδάζουν, εγώ δουλεύω. Αλλά αυτό δεν με πειράζει. Οσο και να κουράζομαι μου αρέσει, γιατί θέλω να περνάει καλά ο κόσμος. Ετσι ευχαριστιέμαι κι εγώ», λέει ο Χαράλαμπος Μπανασάκης, που βγάζει ρακή στις Κώμες. Αυτήν την εποχή, στην Κρήτη ήδη μυρίζουν τα καζάνια στα χωριά. Και «όταν μυρίσουν ρακοκάζανα, έρχεται ο χειμώνας», λένε εκείνοι που ξέρουν.

Σαν ξόρκισμα στο κακό, στις στενοχώριες και τις δυσκολίες, στη βαρυχειμωνιά που έρχεται, που θα παγώσει τα χωράφια, όσοι ξέρουν να γλεντούν τη ζωή θα βρεθούν σε ένα ρακοκάζανο.

Τα μυστικά
Ζύμωση μαζί με σύκα και κυδώνια

Η καλή παραγωγή ρακής έχει τα μυστικά της. Από τα «στράφυλα» αφαιρούνται τα κοτσάνια των σταφυλιών, για να να αποκλειστεί το ξυλόπνευμα. Καλό είναι τα «στράφυλα» να είναι «σύγκρασα», να έχουν μείνει δηλαδή μαζί με μούστο σε βαρέλι για τουλάχιστον έναν μήνα σε σκιερό και δροσερό μέρος. Κάποιοι, κυρίως στα Χανιά, προσθέτουν φρούτα κατά τη ζύμωση, όπως κυδώνια, για να δώσουν ιδιαίτερο άρωμα στην τσικουδιά τους. Αλλοι προσθέτουν σύκα, παράγοντας ιδιαίτερα γλυκόπιοτη ρακή.

ΜΑΡΙΑ ΨΑΡΑ
mapsara@pegasus.gr
ΦΩTOΓΡAΦIEΣ: ΓΙΑΝΝΗΣ ΓΕΝΕΤΖΑΚΗΣ
genetzakis2004@yahoo.gr

Μια Ιρακινή αρχιτεκτόνισσα για το τζαμί της Αθηνας

Εχει τιμηθεί με το βραβείο Πρίτσκερ, το Νόμπελ των Αρχιτεκτόνων. Τα κτίριά της κοσμούν πολλές από τις μεγαλύτερες πρωτεύουσες στον κόσμο – από την Γερμανία και την Ισπανία, μέχρι το Τόκιο και τις ΗΠΑ. Η ιρακινή Ζάχα Χαντίντ θεωρείται η καλύτερη γυναίκα αρχιτέκτων στον κόσμο. Η... Αθεμπίγιο των μουσουλμάνων έχει προσφερθεί να σχεδιάσει το μουσουλμανικό τέμενος της Αθήνας στο Βοτανικό και μάλιστα αμισθί...

Λίγες μέρες μετά τη δημόσια προσευχή στα Προπύλαια και τα άλλα σημεία της Αττικής για το Αΐντ, τη μεγάλη γιορτή των Μουσουλμάνων, που “υπενθύμισε” το πρόβλημα της στέγασης της θρησκείας τους, το θέμα του τζαμιού στην Αττική μπαίνει στην “τελική ευθεία”. Παρά τη ρητορική της ακροδεξιάς περί της μη ανέγερσής του, αλλά και τις επιθέσεις των θερμοκέφαλων κατά τη διάρκεια της προσευχής και μετά, που δυναμιτίζουν το ήδη τεταμένο κλίμα στις γειτονιές του κέντρου, το ενδιαφέρον για το τέμενος που θα χτιστεί στα 17 στρέμματα του Ελαιώνα είναι μεγάλο.

Το τζαμί της Αθήνας θεωρείται πρόκληση για κάθε αρχιτέκτονα, ανάμεσά τους και η Ζάχα Χαντίντ, διεθνής μουσουλμάνα μηχανικός και “κορυφή” της Αρχιτεκτονικής παγκοσμίως...

Η Ζαχά Χαντίντ γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Βαγδάτη. Σπούδασε στο Αμερικανικό Κολέγιο της Βηρυτού μαθηματικές επιστήμες, αλλά τελικά επέλεξε να σπουδάσει ξανά αρχιτεκτονική στο Λονδίνο. Εκεί πραγματοποίησε τα πρώτα της σχέδια, θήτευσε πλάι σε καθηγητές της, καθιερώθηκε ως μία από τις πιο μοντέρνες και εφευρετικές αρχιτεκτόνισσες του κόσμου. Εκεί, ζει μέχρι σήμερα...

Η σεμνή -όπως λένε όλοι όσοι την ξέρουν- ταξιδεύει παντού: διδάσκει στο Πανεπιστήμιο Εφαρμοσμένων Τεχνών στη Βιέννη της Αυστρίας, αλλά διαθέτει πλούσιο διδασκαλικό έργο στον τομέα της αρχιτεκτονικής και του σχεδίου -έχει διδάξει ακόμη και στο Χάρβαρντ. “Πετάγεται” για δουλειά στις πέντε ηπείρους... Στη λίστα των κατασκευών της φιγουράρουν -μεταξύ άλλων- η όπερα της πόλης Γκουανγκτσου στην Κίνα, το Κέντρο Επιστημών στο Βολφσμπουργκ της Γερμανίας, αλλά και η πλατεία Ελευθερίας της Λευκωσίας στην Κύπρο. Έργο της είναι και το κολυμβητικό κέντρο στο Λονδίνο για τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2012. Το 2008, το περιοδικό “Forbes” την κατέταξε ως μία από τις 100 πιο δυναμικές γυναίκες παγκοσμίως -είχε την 69η θέση στην κατάταξη.

Όπως μας ενημερώνει πάντως ο Πρόεδρος της Μουσουλμανικής Ένωσης Ελλάδας Ναΐμ Ελ Γαντούρ, “τον Ιανουάριο του 2011 θα πραγματοποιηθεί διεθνής αρχιτεκτονικός διαγωνισμός προκειμένου να επιλεγεί το καλύτερο και συμφορότερο σχέδιο για το τζαμί της Αθήνας. Υποψηφιότητα αναμένεται να καταθέσει και η Ιρακινή Χαντίντ”, μας λέει. “Το σημαντικό για εμάς είναι να χτιστεί ένα μουσουλμανικό τέμενος , ώστε να μην επαναληφθούν οι εικόνες που είδαμε προχθές -δρόμοι να κλείνουν, θερμόαιμοι να πετούν αβγά σε αυτούς που προσεύχονταν στην πλατεία”, τονίζει.

Η ελληνική Πολιτεία έχει δεσμευτεί ότι το τζαμί, χωρητικότητας 500 ατόμων, θα γίνει με χρήματα του Ελληνικού Δημοσίου και θα διοικείται από επταμελή επιτροπή. Η κατασκευή του θα βάλει ένα τέλος στη ρητορική κατά της ανεξιθρησκίας που αν και αποτελεί θεμέλιο λίθο του Ελληνικού Συντάγματος δεν υποστηρίζεται ούτε καν από ορισμένους εκλεγμένους της Βουλής...

Σύμφωνα με το βιογραφικό της Ζάχα Χαντίντ, η διάσημη αρχιτεκτόνισσα δεν έχει κατασκευάσει μέχρι σήμερα μουσουλμανικό τέμενος. Αν και πιστή -βραβεύτηκε πρόσφατα ως μία από τις πιο διάσημες και με επιρροή μουσουλμάνες στην Ευρώπη- τα φουτουριστικά σχέδιά της και τα εντυπωσιακά κτίρια με ατσάλι που προτείνει θυμίζουν περισσότερο αστικό τοπίο της πόλης του μέλλοντος, παρά παραδοσιακό οίκο του Θεού...

Η κατάσταση σήμερα

Στην Ελλάδα εκτιμάται ότι ζουν περισσότεροι από 700.000 μουσουλμάνοι. Πέρα από του μουσουλμάνους της Θράκης που αποτελούν ξεχωριστή περίπτωση, η πλειονότητα των πιστών του Κορανίου αποτελείται από μετανάστες που εγκαταστάθηκαν στην Ελλάδα τα τελευταία 40 χρόνια, ερχόμενοι κατά βάση από τις αραβικές χώρες. Σε αυτούς έχουν προστεθεί τα τελευταία χρόνια τα κύματα των μουσουλμανικών χωρών που έχουν υποστεί πολέμους, όπως το Αφγανιστάν και το Ιράκ, καθώς και πολιτικές αναταραχές, όπως Πακιστάν, Ιράν, χώρες της Αφρικής.

Όσοι από τους μουσουλμάνους θελήσουν να ασκήσουν τα θρησκευτικά τους δικαιώματα στην Αττική, η μόνη λύση που έχουν είναι να προστρέξουν σε ένα από τους 100 χώρους λατρείας λειτουργούν στην περιοχή, οι οποίοι νοικιάζονται ως γραφεία που μετατρέπονται σε... τζαμιά.

«Είμαι 36 χρόνια στην Ελλάδα, έχω την ελληνική υπηκοότητα, είμαι φορολογούμενος πολίτης και πιστεύω πως δικαιούμαι να προσεύχομαι σε ένα αξιοπρεπές μέρος, χωρίς να με κυνηγάει κανείς και χωρίς να χρειάζεται να κρυφτώ σε ανήλιαγα υπόγεια», συμπληρώνει ο Ναΐμ Ελ Γαντούρ.

Επιθέσεις

Οι πρόσφατες επιθέσεις στα άτυπα τζαμιά του Αγίου Παντελεήμονα και της πλατείας Αττικής δεν είναι οι μοναδικές που έχουν συμβεί σε βάρος των άτυπων χώρων που προσεύχονται οι μουσουλμάνοι της Αθήνας. Οι εμπρησμοί, τα “χτυπήματα”, αλλά και οι προσβολές σε βάρος της μουσουλμανικής πίστης υπήρξαν συχνές τα τελευταία χρόνια, ειδικά στις “δύσκολες” περιοχές του κέντρου.

Το άτυπο τζαμί στην οδό Αριστομένους έχει υποστεί εμπρησμό τουλάχιστον δύο φορές κατά το τελευταίο δίμηνο. Την πρώτη φορά μάλιστα, τα συνθήματα που έγραψαν οι δράστες στους τοίχους, αλλά και τα αυτοκόλλητα της Χρυσής Αυγής δεν άφηναν αμφιβολία για την “ταυτότητα” των δραστών. Αλλά και προχθές, “εξοργισμένοι” κάτοικοι της περιοχής θέλησαν να εκφοβίσουν στους μουσουλμάνους από το Μπαγκλαντές που διαχειρίζονται το χώρο λατρείας ...

Αντίστοιχα μηνύματα φόβου και μισαλλοδοξίας έχουν σταλεί και σε άλλα άτυπα τζαμιά της Αθήνας. Προπηλακισμοί, “ενοχλήσεις” από γείτονες και υβριστικές συμπεριφορές από περιοίκους είναι τα πιο συχνά καταγεγραμμένα περιστατικά. Αλλά και το 2007, αστυνομικοί είχαν εισβάλει σε τζαμί στο κέντρο της Αθήνας με μπότες και όπλα. Χωρίς ίχνος σεβασμού, 20 περίπου πάνοπλοι αστυνομικοί πάτησαν με τα παπούτσια τους το χαλί που προσεύχοντα ν οι μουσουλμάνοι και μάλιστα εν μέσω Ραμαζανίου, αναζητώντας... παράνομα cd... Η αλλαγή ηγεσίας στην ΕΛΑΣ έχει βελτιώσει κάπως την κατάσταση και την αντιμετώπιση των αστυνομικών, αλλά χρειάζεται ακόμη δουλειά...

Στα μπουντρούμια του Ισραήλ

Γνωριστήκαμε στις φυλακές υψίστης ασφαλείας στη Μπερσεβά, αλλά χτίσαμε τη φιλία μας στις ατέλειωτες ώρες που περιμέναμε μέσα στην βρόμικη κλούβα της Ισραηλινής αστυνομίας. Η Ιάρα Λι, Αμερικανίδα σκηνοθέτις κορεάτικης καταγωγής που γεννήθηκε στη Βραζιλία, μου περιέγραφε τις εικόνες που είχε καταγράψει ο κάμεραμαν της στο Μαβί Μαρμαρά, στο πλοίο που δέχτηκε την πολύνεκρη επίθεση του ισραηλινού πολεμικού ναυτικού ενώ έπλεε σε διεθνή ύδατα μαζί με τα άλλα πλοία του “Στόλου της Ελευθερίας” κατά την πορεία τους προς την αποκλεισμένη Γάζα. “Εύχομαι να κατάφερε να σώσει κάτι...”, συμπλήρωνε προβληματισμένη.

Λίγες μέρες μετά την αποφυλάκισή μας, ένα ηλεκτρονικό μήνυμα έδινε απάντηση στην ερώτηση της Ιάρα που είχε μείνει μετέωρη. Τελικά, ο συνεργάτης της είχε καταφέρει να διασώσει, παρά τους συνεχείς ελέγχους των Ισραηλινών αρχών, κινηματογραφικό υλικό διάρκειας μιας ώρας από τη σφαγή. Το υλικό, που αποκαλύπτει όλη τη θηριωδία του ισραηλινού στρατού, κατατέθηκε στην επιτροπή του ΟΗΕ που ερευνά τη σφαγή, ενώ θα αποτελέσει τη βάση για την επόμενη ταινία της Lee. Ήταν και μια απάντηση με ντοκουμέντα, απέναντι στους επισήμους των Ισραηλινών που έλεγαν ότι “απλώς αντέδρασαν στην επίθεση που είχαν δεχθεί από τους ακτιβιστές”...

Δημιουργός της πλατφόρμας “Cultures of Resistance”, η Ιάρα Λι κάνει το γύρο του κόσμου ψάχνοντας να βρει μορφές αντίστασης μέσα από την τέχνη... Στην ταινία της με τον ίδιο τίτλο, οι συντελεστές διηγούνται την ιστορία ανθρώπων από τις 5 ηπείρους, που όλοι τους έταξαν τη ζωή τους στην αλλαγή αυτού του κόσμου.

Η Ιάρα Λι έρχεται στην Ελλάδα για να παρευρεθεί στις πρώτες προβολές της ταινίας της, την Παρασκευή, 26 Νοεμβρίου, ώρα 20:00, στο Πάντειο (αμφιθέατρο Σάκης Καράγιωργας) και τη Δευτέρα 29 /11, ώρα 19:00, στη Χαλκίδα (συνεδριακή αίθουσα της ΔΗΚΕΧ). Η σκηνοθέτις βραβευτεί σε πολλά διεθνή φεστιβάλ και υπήρξε επί σειρά ετών καλλιτεχνική διευθύντρια του Διεθνούς Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Sao Paulo. Είναι η δημιουργός των ταινιών Synthetic Pleasures, Modulations, Architectura, Beneath the Borqa…

Οι προβολές, καθώς και η πρόσκληση στη σκηνοθέτη εντάσσονται στο πλαίσιο σειράς εκδηλώσεων που οργανώνει η “Δικτύωση Αλληλεγγύης στην Παλαιστινιακή Αντίσταση”, σε συνεργασία με τον παλαιστινιακό σύλλογο AL-AWDA (το δικαίωμα της επιστροφής των Παλαιστινίων προσφύγων στις εστίες τους). Θα ακολουθήσουν προβολές σε Θεσσαλονίκη και άλλες πόλεις.

To προφίλ των εξεγερμένων

Η εξέγερση του Πολυτεχνείου εξακολουθεί να εμπνέει, 37 χρόνια μετά... Όλα αυτά τα χρόνια εξακολουθεί να γιορτάζεται ως η επαναστατική πράξη των φοιτητών που κατάφεραν να ξεκινήσουν ένα τέλος της δικτατορίας των Συνταγματαρχών. Κατά τις ιστορικές ώρες και μέρες μέσα στους χώρους του Πολυτεχνείου, ωστόσο, σημαντικό ρόλο διαδραμάτισαν και άλλες κοινωνικές κατηγορίες του πληθυσμού, όπως οι εργάτες, οι οικοδόμοι και άλλοι επαγγελματίες και πολίτες.

Η μακροσκελής και πολυποίκιλη βιβλιογραφία που έχει γραφεί για το Πολυτεχνείο και το Νοέμβρη του 1973 συνηγορεί ότι στην εξέγερση συμμετείχε ενεργά ένας ευρύς κύκλος 3-4.000 ανθρώπων. Οι συγκεντρωμένοι εναλλάσσονταν κατά τη διάρκεια της κατάληψης, αλλά ένας πυρήνας 300 ατόμων ήταν εκείνος που ουσιαστικά έδωσε με την συμμετοχή και τις πράξει τους το «στίγμα» του ξεσηκωμού.

Οι φοιτητές, αγαπημένο κομμάτι της ελληνικής κοινωνίας –ειδικά- του ’60 και του ’70, έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στις πολιτικές και κοινωνικές εξελίξεις των ημερών. Είχε άλλωστε προηγηθεί η κατάληψη της Νομικής τον Φεβρουάριο του 1973 και υπήρχε μια κινητοποίηση στις διαφορετικές κομματικές ομάδες των φοιτητών. Οι ζυμώσεις που είχαν γίνει στους τοπικούς συλλόγους, στις πανεπιστημιακές σχολές και στα «πηγαδάκια» των φοιτητών είχαν δημιουργήσει το κλίμα για την κορύφωση της αντιδικτατορικής δραστηριότητας της σπουδάζουσας νεολαίας.

Μέχρι εκείνη τη στιγμή, μέχρι δηλαδή το Νοέμβριο του 1973, η πλειοψηφία του ελληνικού λαού δεν είχε εκφράσει καμία έντονη μαζική αντίδραση στο καθεστώς των Συνταγματαρχών. Στο βιβλίο του «Νεο-Ελληνική Κοινωνία, Όψεις Υπανάπτυξης» (Εξάντας, 1978), ο Νίκος Μουζέλης αναφέρει τρεις λόγους για τους οποίους δεν υπήρξε πλατιά αντίσταση στη χούντα. Ο πρώτος εντοπίζεται στη μεγάλη ισχύ του κράτους και την καταστροφική ήττα του εργατικού κινήματος, που δεν επέτρεπαν μια ένοπλη αντίσταση. Ο δεύτερος αφορά στην έλλειψη οργανωμένης προετοιμασίας της εργατικής τάξης για αντίσταση στην κατάληψη της εξουσίας από τη χούντα. Ο τελευταίος λόγος αφορά στην οικονομική πολιτική της αστικής τάξης που δεν διέφερε από αυτή της χούντας, παρόλο που η πρώτη ήταν δυσαρεστημένη από τη δεύτερη.

Όποιος κι αν ήταν ο λόγος της μη αντίδρασης, το 1973 φαίνεται αυτό να αλλάζει. Όπως καταδεικνύεται στη διδακτορική διατριβή της Σουλτάνας Μαντόγλου, με τίτλο «Μελέτη μιας μειονότητας- Η εξέγερση του Πολυτεχνείου, Νοέμβρης 1973» (Πάντειος, 1992), στην εξέγερση τελικά, πέρα από τους φοιτητές, δυναμικό παρόν δίνουν και οι εργάτες, οι οικοδόμοι, οι γιατροί, οι δικηγόροι, οι απλοί πολίτες που ακούνε το ραδιοφωνικό σταθμό και ανταποκρίνονται στα αιτήματα των φοιτητών, καθώς και πολλοί μαθητές που αφήνουν τα σχολεία τους για να μπουν στο Πολυτεχνείο.

Έρευνα που πραγματοποιεί ο διευθυντής ερευνών του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών (ΕΙΕ) με τίτλο «Τεκμηριώνοντας τα γεγονότα του Νοεμβρίου 1973» είναι ακόμη πιο αποκαλυπτική όσον αφορά στην ταυτότητα των εξεγερμένων. Αν και έρευνα είναι ακόμη σε εξέλιξη, μια προκαταρκτική στατιστική επεξεργασία των στοιχείων που διαθέτει έως αυτή τη στιγμή ο Λεωνίδας Καλλιβρετάκης, δίνει ενδιαφέρουσες εικόνες σχετικά με το προφίλ των ατόμων που βρέθηκαν στα γεγονότα και, κατά τεκμήριο, πρωτοστάτησαν στις συγκρούσεις: πλειοψηφούν οι φοιτητές και οι μαθητές, και έπονται τα άτομα που χαρακτηρίζονται ως εργατοτεχνίτες. Εκπροσωπούνται όμως και μια ποικιλία άλλων κατηγοριών, όπως ιδιωτικοί υπάλληλοι, βιοτέχνες, καλλιτέχνες, δικηγόροι, εκπαιδευτικοί, κ.τ.λ. Ηλικιακά, πλειοψηφούν οι νέοι 16-24 χρονών.

Ωστόσο, Καλλιβρετάκης και Μαντόγλου φαίνεται πως συμφωνούν πως η «σπίθα» ήταν η δεξαμενή των φοιτητικών αντιδικτατορικών ομάδων. Ή –όπως χαρακτηριστικά δήλωσε ένας εκ των πρωταγωνιστών του Πολυχνείου στην ίδια την Μαντόγλου- «οι φοιτητές ήταν το μοτεράκι που έβαλε μπροστά και τους υπόλοιπους». Με άλλα λόγια, το μεγαλύτερο κατόρθωμα των φοιτητών ήταν ότι κατάφεραν να εκφράσουν, να κινητοποίησουν και να συσπειρώσουν ομάδες και άτομα της ελληνικής κοινωνίας που μέχρι τότε δεν είχαν βρει την αφορμή να αντιδράσουν στη χούντα...

Διδακτορική διατριβή: ενεργή μειονότητα που επηρέασε το σύνολο

Το 1992, η Σουλτάνα Μαντόγλου πραγματοποιεί στο Τμήμα Ψυχολογίας του Παντείου Πανεπιστημίου τη διδακτορική της διατριβή με τίτλο «Μελέτη μιας μειονότητας- Η εξέγερση του Πολυτεχνείου, Νοέμβρης 1973» με υπεύθυνο καθηγητή τον Στάμο Παπαστάμου. Η υποψήφια τότε διδάκτωρ είχε πραγματοποιήσει συνεντεύξεις με 20 άτομα, προσπαθώντας να δημιουργήσει ένα δείγμα αρκετά ποικίλο για να αποσπάσει μεγαλύτερη γκάμα απαντήσεων. Τα 16 από τα 20 άτομα μπορούν να χαρακτηριστούν σαν ενδεικτικό δείγμα της γενιάς του Πολυτεχνείου, του οποίου η πολιτική συνείδηση και η κοινωνιοψυχολογική δραστηριότητα επηρεάστηκε, και ίσως καθορίστηκε από το στρατιωτικό καθεστώς που επικρατούσε στην Ελλάδα από τον Απρίλη του '67. Εξάλλου, είναι αυτά τα άτομα που συνέβαλαν, λίγο ή πολύ, στη δημιουργία και εξέλιξη των γεγονότων του Πολυτεχνείου.

Στο κείμενο, που βασίζεται σε όρους κοινωνικής ψυχολογίας, επιχειρείται μία τεκμηριωμένη ανάλυση των συμμετεχόντων στην εξέγερση μέσα από συνεντεύξεις πρωταγωνιστών και διηγήσεις για το συνέβη τότε, καθώς και από την ενδελεχή μελέτη των δημοσιευμένων αναφορών στο θέμα. Η διδακτορική διατριβή που αφιερώνεται μάλιστα στο «κατειλημμένο από τα τουρκικά στρατεύματα βόρειο τμήμα της Κύπρου»-σύμφωνα και με το έντονο κλίμα της εποχής- δίνει ανάγλυφα το προφίλ των ανθρώπων που βρέθηκαν στο Πολυτεχνείο τις ηρωικές μέρες του Νοέμβρη του 1973.

Ορίζοντας την «ενεργή μειονότητα» ως «άτομο ή κοινωνική ομάδα που δεν συμμετέχει στην εξουσία και ανοίγει σύγκρουση μ’ αυτή με σκοπό να διαδόσει καινούργιες νόρμες και αξίες», η κ. Μαντόγλου στοιχειοθετεί ότι οι εξεγερμένοι του Πολυτεχνείου αποτελούσαν μια μειονότητα. «Η κοινωνική αυτή ομάδα είχε διπλά χαρακτηριστικά», αναφέρει. «Από τη μία, δεν συμμετείχε στην παραγωγή κυρίαρχων νορμών, ούτε βέβαια και τις αποδεχόταν, από την άλλη ανήκε στη συγκεκριμένη κατηγορία των νέων-φοιτητών. ξεκίνησε και είχε σαν αφορμή προσωπικά/φοιτητικά συμφέροντα, στην πραγματικότητα έθετε γενικότερα κοινωνικά οφέλη».

Σύμφωνα με την έρευνα της κ. Μαντόγλου, στα μέσα του Νοέμβρη, στο Πολυτεχνείο βρίσκονταν διαφορετικές παρατάξεις που αλληλοσυγκρούονταν. Πρωταγωνιστούσαν οι κομματικές νεολαίες. Η Ομάδα ΚΚΕ χωριζόταν μάλιστα σε τέσσερις υποκατηγορίες: στην ομάδα των στρατευμένων φοιτητών που είχαν απολυθεί την προηγούμενη των γεγονότων, στη Νεολαία ΚΚΕ, στην ομάδα συνδικαλιστών Πανεπιστημίου και κυρίως της Νομικής και στο Γραφείο ΚΝΕ του Πολυτεχνείου. Άλλες κομματικές ομάδες ήταν οι φοιτητές του ΚΚΕ εσωτερικού, οι φοιτητές του ΠΑΚ, οι φοιτητές του ΕΚΚΕ, οι φοιτητές της ΟΜΛΕ, οι φοιτητές της ΟΣΕ και η μάζα των φοιτητών που δεν αναγνωριζόταν μέσα από την ιδεολογία των παραπάνω κομμάτων ή οργανώσεων. Φοιτητές της αριστεράς, της δεξιάς, του κέντρου ή αναρχικοί.

Επομένως, οι φοιτητές που βρίσκονταν στο χώρο του Πολυτεχνείου πριν από την κατάληψη δεν ανήκαν σε ομογενή κοινωνική ομάδα. Η κοινωνική τους ταυτότητα οριζόταν από διαφορετικές κοινωνικές κατηγορίες.

Στο ίδιο πνεύμα κινείται και ο Πρύτανης Κονοφάγος που στο σχετικό βιβλίο του (1982) σημειώνει: «Για την ιστορική αλήθεια αναφέρω σε τι καταλήγει κανένας με τη μελέτη των στοιχείων που διαθέτω. 1. οι αδέσμευτοι φοιτητές των διαφόρων αντιλήψεων (δεξιά, κέντρο, σοσιαλιστές γενικά, μαρξιστές, αριστεριστές) ήταν υπέρ της κατάληψης. Αυτή η μάζα των φοιτητών κινήθηκε αυθόρμητα, δυναμικά και πραγματοποίησε κατάληψη. 2. Οι δεσμευμένοι φοιτητές ακολούθησαν την τακτική των κομμάτων τους. (...) Πάντως, όλες οι οργανώσεις μετά την κατάληψη τη νύχτα της Τετάρτης ταχθήκανε πρακτικά με τη συνέχισή της.

Τάσεις

Μέσα σε αυτό το κλίμα, δύο ήταν οι κύριες τάσεις που διακρίθηκαν στη διαδικασία συγκρότησης της ενεργής μειονότητας και κυρίως την πρώτη μέρα της εβδομάδας που έμελε να αλλάξει το πολιτικό σκηνικό της εποχής.

Η κ. Μαντόγλου το περιγράφει ως «διγνωμία μεταξύ φοιτητών». «Ορισμένοι έλεγαν να φύγουμε, ορισμένοι να κάτσουμε», της εξομολογήθηκε ένας από τους πρωταγωνιστές. «Την πρώτη ομάδα τη συγκροοτύσαν ΚΚΕ (Αντι-ΕΦΕΕ), το ΚΚΕ εσωτ. (Ρήγας) και το ΠΑΚ. Τη δεύτερη ομάδα την αποτελούσαν ΕΚΚΕ, ΟΜΛΕ, ΟΣΕ και η μάζα των φοιτητών».

Η κατάληψη ξεκίνησε. Και τότε, βρήκαν την ευκαιρία πολλά κομμάτια του ελληνικού λαού να διαδηλώσουν με αντιδικτατορικά συνθήματα και άρχισαν να συγκεντρώνονται στους χώρους του Πολυτεχνείου. Το απόγευμα της Τετάρτης, οι συγκεντρωμένοι ήταν περίπου 3-4.000 και στην πλειοψηφία δεν ήταν φοιτητές. Γύρω στις 8 η ώρα, ο αριθμός έφτασε τις 10.000 και στις ενέα το βράδυ, όσοι ξέρουν εκτιμούν ότι ο αριθμός ξεπέρασε τις 20.000.

Κόντρα στις κομματικές γραμμές

Η εξέλιξη των γεγονότων και η επιτυχία της κατάληψης θα κάνει και τους πιο... ασταθείς να πεισθούν για την κατάληψη. Πολλοί που είχαν φύγει, επιστρέφουν και διεκδικούν ενεργό ρόλο στις αποφάσεις και τις διαδικασίες που θα ακολουθούσαν. Με την επιστροφή των υπόλοιπων κομμάτων στο Πολυτεχνείο, άρχισε η ανασυγκρότηση της «ενεργούς μειονότητας», που εκφράστηκε μέσα από τη Συντονιστική Επιτροπή που αποτελείτο από 28 αντιπροσώπους: 5 ήταν μέλη του ΚΚΕ, 7 μέλη του ΚΚΕ εσωτ., 11 ανεξάρτητοι, 2 της ΟΣΕ, 1 της οργάνωσης «Μπολσεβίκων», 1 της ΠΠΣΠ, 1 Τροτσκιστής και 2 ανεξάρτητοι εργάτες, εκπρόσωποι της 5μελούς Εργατικής Επιτροπής.

Πιο συγκεκριμένα, τα ονόματα των μελών της Συντονιστικής Επιτροπής Κατάληψης του Πολυτεχνείου κατά Σχολή ήταν:

• από τη Νομική: Χρήστος Λάζος, Χρύσανθος Λαζαρίδης

• από τη Φιλοσοφική: Αγγελική Κωστή, Αριάδνη Αλαβάνου

• από το Φυσικό: Σταύρος Λυγερός, Μανούσος Τσαφαράκης

• από την Ιατρική: Ελένη Αναστασίου, Νίκος Σιδέρης

• από την Οδοντιατρική: Γιάννης Κοροβέσης, Κώστας Λαλιώτης

• από την Αρχιτεκτονική: Νίκος Συφιανός, Παναγιώτης Νικολαϊδης

• από τους Πολιτικούς Μηχανικούς: Δημήτρης Χατζησωκράτης, Γιώργος Τσεμπελής.

• από τους Χημικούς Μηχανικούς: Τώνια Μωροπούλου, Στέλιος Λογοθέτης

• από τους Μηχανολόγους: Ολύμπιος Δαφέρμος, Γιώργος Παπαβασιλόπουλος

• από τους Τοπογράφους: Δημήτρης Ανδρουλάκης, Γιάννης Νυσταζάκης

• από τη Σχολή Καλών Τεχνών: Γιάννης Γεωργακάκης, Μαρία Σταυροπούλου

• από την ΑΣΟΕΕ: Στέλιος Παππάς, Κώστας Τσαντίλης

• από τη Γεωπονική: Νίκος Αντώνογλου, Δημήτρης Τζουβάνος

• από την Πάντειο: Γιάννης Κουρμουλάκης, Γρηγόρης Κολιτσίδας

• από τη Βιομηχανική: Γιώργος Φιλιππάκης.

Στην Συντονιστική Επιτροπή είχαν εκλεγεί και άλλοι φοιτητές από διάφορες σχολές, όπως από τη συνέλευση των Μηχανολόγων ο Νίκος Χριστοδουλάκης, ο Γιάννης Αναστασάκος και ο Κυριάκος Σταμέλος. Από την Αρχιτεκτονική ο Δημήτρης Ψαράς, από τη Φυσικομαθηματική ο Φοίβος Αρβανίτης, ο Γιάννης Χριστόπουλος και ο Διονύσης Μαυρογένης. Από την ΑΣΟΕΕ ο Δημήτρης Παπαχρήστος και άλλοι (Πηγή το βιβλίο «Το Πολυτεχνείο ζει; Όνειρα-Μύθοι-Αλήθειες), επιμέλεια: Δ.Παπαχρήστος, εκδόσεις Λιβάνη, 2004)

Η Εργατική Συνέλευση εκπροσωπήθηκε από τους Νίκο Βουλγαράκη και Γιάννη Μαγκάρεν.

Με την συγκρότηση της συντονιστικής επιτροπής, οργανώθηκε και το ραδιόφωνο, που έγινε ο δίαυλος επικοινωνίας των εξεγερμένων με τον έξω κόσμο. Στον ραδιοφωνικό σταθμό έγιναν γνωστοί οι Μαρία Δαμανάκη, Δημήτρης Παπαχρήστος, Λάμπρος Παπαδημητράκης, ωστόσο μίλησαν και άλλοι φοιτητές.

Αν και τα ζητήματα και τα συνθήματα των πρώτων ημερών ήταν καθαρά φοιτητικά και συγκρουσιακά, τελικά η σύγκρουση των εξεγερμένων με την εξουσία επικεντρώθηκε στην αποκατάσταση της δημοκρατίας, δηλαδή στην ανάπτυξη της κοινωνίας των πολιτών...

«Οι εξεγερθέντες του Πολυτεχνείου τόλμησαν να δηλώσουν έμπρακτα την αρνητική τους στάση στο δικτατορικό καθεστώς, τόλμησαν να αναφερθούν στην «απαγορευμένη αλήθεια», να φωνάξουν ότι «ο βασιλιάς είναι γυμνός», σημειώνει η κ. Μαντόγλου που αναφέρει επίσης και την «άγνοια κινδύνου», (βλ.προηγουμένως διδακτορική διατριβή, σελ 335).

Το απόγευμα της 15ης Νοεμβρίου, όταν κόντρα και στις κομματικές γραμμές οι πλειοψηφία των φοιτητών αποφάσισε να στηρίξει την κατάληψη, ακολουθεί ακόμη μία διαπραγμάτευση: τα συνθήματα. Η ομάδα (που η κ. Μαντόγλου ονομάζει “ευλύγιστη μειονότητα”) προσπάθησε να ελέγξει τα “εξτρεμιστικά” συνθήματα, έτσι ώστε αυτά που θα έμεναν να εξέφραζαν καλύτερα τις προσδοκίες και διαθέσεις των υπο-ομάδων των εξεγερμένων και από την άλλη να οδηγούσαν στη μεγαλύτερη συσπείρωσή τους. Ένας από τους συμμετέχοντες θα περιγράψει στην διδάκτορα για τη διαδικασία ελέγχου των συνθημάτων: “... Το “Ψωμί-Παιδεία-Ελευθερία” ήταν το σωστό σύνθημα. Τα συνθήματα που δεν μας εξέφραζαν ήταν άλλα, που μπορεί να μας είχαν συκοφαντήσει και εννοώ όχι το “Κάτω το Κεφάλαιο” και “Λαοκρατία” που είναι συνθήματα ενθουσιώδη και έκφραζαν τους αριστερούς. Βέβαια, έπρεπε να έχουμε αντιδικτατορικά και αντι-ιμπεριαλιστικά συνθήματα και αυτά κοιτάξαμε να “περάσουμε”. Αλλά θυμάμαι που έγραφε “Σεξουαλική Ελευθερία”, “Κάτω το Κράτος”...

Η διαπραγμάτευση είχε σαν αποτέλεσμα την κατάργηση των συνθημάτων: “Λαϊκή κυριαρχία”, “Κάτω το κεφάλαιο”, “Ζήτω η σοσιαλιστική επανάσταση”.

Διατηρήθηκαν συνθήματα που ακούστηκαν κατά τη διάρκεια του 3ημέρου, μεταξύ των οποίων και τα εξής: “Κάτω η Χούντα”, “Όχι στις εκλογές”, “Ελευθερία”, “Δημοκρατία”, “Κάτω ο Παπαδόπουλος”, “Η χούντα στο απόσπασμα”, “Απόψε θα γίνει Ταϋλάνδη”, “Κάτω η χούντα και οι φασίστες”, “Οι προδότες στο Γουδί”, “Η χούντα στο Γουδί”, “Έξι χρόνια αρκετά δεν θα γίνουνε επτά”, “Πότε θα κάμει ξαστεριά”.

Στην διδακτορική της διατριβή, η κ. Μαντόγλου κατηγοριοποιεί τα συνθήματα με περισσή φροντίδα και τα κατατάσσει σε 7 κατηγορίες (σελ. 321): συνθήματα ενάντια στο πολιτικό καθεστώς, φοιτητικών θεμάτων, οικονομικών θεμάτων, εξωτερικής εξάρτησης, συμβολικά συνθήματα, διακωμώδησης, συνθήματα για το κάλεσμα ελληνικού λαού...

Το κάλεσμα του ελληνικού λαού συνοψίστηκε στο σύνθημα “Ψωμί-Παιδεία-Ελευθερία”. Και το ραδιόφωνο του Πολυτεχνείου, που άρχισε να καλεί τον κόσμο να μπει μέσα και να ενισχύσει τους καταληψίες, το επαναλαμβάνει τακτικά. Και τότε, ακόμη πιο πολύ, στη δυναμική που είχε αρχίσει να διαγιγνώσκεται από τις πρώτες κιόλας μέρες “πιέζοντας” τους πιο διστακτικούς, προστίθεται η αθρόα συμμετοχή του λεγόμενου “απλού” κόσμου, που αυθόρμητα συνεισφέρει στην κατάληψη...

Στην διδακτορική της διατριβή, η κ. Μαντόγλου εξηγεί επαρκώς με όρους ψυχολογίας πώς η ενεργή μειονότητα κατάφερε να επηρεάσει και τον πληθυσμό... «Οι φοιτητές επηρέαζαν τον κόσμο με τη στάση και τη συμπεριφορά τους, αλλά ταυτόχρονα και στο βαθμό που ο κόσμος κατέβαινε στους χώρους του Πολυτεχνείου, επηρεάζονταν και οι ίδιοι. Η συρροή δηλαδή του κόσμου και η έκδηλη αντιδικτατορική συμπεριφορά του επηρέαζε τους φοιτητές οι οποίοι εκδήλωναν πιο άκαμπτα, πιο τολμηρά, πιο επίμονα τις θέσεις τους».

Οι συγκεντρωμένοι

Στο Πολυτεχνείο, τα πρωινά οι συγκεντρωμένοι περιορίζονται στον φοιτητόκοσμο. Αλλά τα απογεύματα, στους φοιτητές προσθέτονταν και άτομα μεγαλύτερης ηλικίας, άτομα που εργάζονταν. Μέρα με τη μέρα ο αριθμός των ατόμων αυξανόταν αισθητά. (περιοδικό ΑΝΤΙ, 1974, τεύχος 6, σελ. 18). Ήδη από το πρωί της Πέμπτης τα άτομα που άρχισαν να συρρέουν στους χώρους του Πολυτεχνείου φαινόταν ότι δεν ήταν φοιτητές. Σύμφωνα με τις σχετικές μελέτες, η κοινωνική σύνθεση των ατόμων που βρέθηκαν στους χώρους του Πολυτεχνείου, μπορούμε να την προσδιορίσουμε ως εξής:

Το μεσημέρι της Πέμπτης έφτασαν στο Πολυτεχνείο οργανωμένοι εργάτες, οι οποίοι -έμπειροι συνδικαλιστικά και συγκρουσιακά- μπήκαν ως συντεταγμένη δύναμη. Με μέσο όρο ηλικίας τα 24 χρόνια, το σύνθημά τους ήταν το «Εργάτες-Φοιτητές». Τις ίδιες ώρες, οργανωμένες ομάδες οικοδόμων προστέθηκαν στους καταληψίες. Ενθουσιώδεις και ρωμαλέοι, φώναζαν το σύνθημα «Οικοδόμοι-φοιτητές».

Την Πέμπτη επίσης άρχισαν να μπαίνουν μέσα στο πολυτεχνείο και πολλοί μαθητές, ιδιαίτερα των τεχνικών σχολών. Οι μαθητές, πολύ κοντά σε ηλικία με τους φοιτητές, “μπλέχτηκαν” μαζί τους και ενστερνίστηκαν τα συνθήματα και την φρασεολογία τους. Την Παρασκευή, πολλά γυμνάσια έμειναν άδεια και οι μαθητές τους κατέβηκαν στο Πολυτεχνείο.

Η χαρακτηριστική μαρτυρία ενός μαθητή

“Το 1973, πήγαινα Ε’ Γυμνασίου και στο φροντιστήριο «Θετικό», που ήταν ακριβώς απέναντι από το Πολυτεχνείο, Στουρνάρη και Πατησίων γωνία, με είσοδο από την Στουρνάρη και παράθυρα από την Πατησίων”, διηγείται χαρακτηριστικά ένας μαθητής της εποχής. (στο blog http://kanali.wordpress.com/2009/11/16/emp1973_sk/) “...Το ραδιόφωνο και η τηλεόραση ήταν ολοκληρωτικά ελεγχόμενα από την χούντα. Οι εφημερίδες λογοκρινόντουσαν καθημερινά, αν και δεν ήθελαν, όπως πάντα, να ρισκάρουν και πολλά. Τα νέα και η ενημέρωση, τότε, πέρναγαν από στόμα σε στόμα. Από τις εφημερίδες διάβαζες ό,τι ήθελε η χούντα. Την Τετάρτη 14 Νοέμβρη του 1973 το απόγευμα, όπως όλα τα απογεύματα των καθημερινών ημερών της εβδομάδας, πήρα μαζί με την παρέα μου το λεωφορείο από Ζωγράφου για το κέντρο της Αθήνας και συγκεκριμένα το τέρμα λεωφορείων στην Ακαδημίας.

“Φτάνοντας Στουρνάρη καταλάβαμε ότι κάτι ιδιαίτερο συμβαίνει. Δυνατοί ήχοι από την Πατησίων. Ανοίξαμε το βήμα μας. Το θέαμα που αντικρίσαμε στην Πατησίων ήταν πρωτόγνωρο σε μια εποχή που υπήρχε μόνιμη απαγόρευση να συνευρίσκονται περισσότερα από 5 άτομα. Ολόκληρη η Πατησίων από την μια άκρη του Πολυτεχνείου μέχρι την άλλη, ήταν κλεισμένη από πολύ κόσμο. Στα κάγκελα κρεμόντουσαν φοιτητές που κυμάτιζαν ελληνικές σημαίες και φώναζαν συνθήματα με ντουντούκες: «ΣΥΜΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΛΑΕ», «ΛΕΥΤΕΡΕΣ ΦΟΙΤΗΤΙΚΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ», «ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΠΑΙΔΕΙΑ», «ΨΩΜΙ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ», «ΘΑΝΑΤΟΣ ΣΤΟΝ ΤΥΡΑΝΝΟ» . Χωθήκαμε ανάμεσά τους, ρωτήσαμε. Ήταν πολλές οι γνώμες. Άλλοι μιλούσαν για τα μαθήματα. Άλλοι για τη διοίκηση των Σχολών. Άλλοι για την Χούντα.

Ανεβήκαμε στο φροντιστήριο. Όταν σχολάσαμε έμεινε με τους φοιτητές σχεδόν ολόκληρο το φροντιστήριο. Κατά τις δώδεκα την κάναμε για τα σπίτια μας. Δικαιολογηθήκαμε στα σπίτια μας ότι «είχαν διαδήλωση οι φοιτητές και άργησαν τα λεωφορεία».

Την επόμενη μέρα, η κατάσταση έξω από το Πολυτεχνείο, ήταν σαν μια γιορτή. Χιλιάδες κόσμου. Υπήρχε και μια πρόχειρη μεγαφωνική εγκατάσταση, που δεν την είχα προσέξει την προηγούμενη ημέρα, από την οποία άκουγες ανακοινώσεις και συνθήματα (...). Άκουγες επίσης και τις αποφάσεις από τις φοιτητικές, εργατικές ή ακόμη και μαθητικές συνελεύσεις κατάληψης. Επίσης ακούσαμε και ανακοινώσεις ότι απομονώθηκαν προβοκάτορες εγκάθετοι της ασφάλειας και της χούντας και ότι πρέπει να προσέχουμε ποιοι είναι δίπλα μας. Να μην παρασυρόμαστε από άτομα που ίσως είναι ξένα προς το φοιτητικό κίνημα. Σαφώς το κλίμα δεν ήταν τόσο φοιτητικό αλλά πάρα πολύ πολιτικό.

Υπήρχε μια μεγάλη χειρόγραφη αφίσα που έδειχνε μια κρεμάλα με την χούντα της Ταϊλάνδης να κρέμεται από την αγχόνη. Συμβόλιζε ότι η Ελληνική χούντα θα φύγει όπως η αντίστοιχη της Ταϊλάνδης. Επίσης κυκλοφορούσαν πάρα πολλά χαρτιά Α4 (ή και μισά Α4) τυπωμένα σε πολύγραφο με σκίτσα και συνθήματα. Τα μοιράζαμε στα σταματημένα αυτοκίνητα, τρόλεϊ και λεωφορεία στους γύρω δρόμους. Προσπαθήσαμε να μπούμε μέσα στο Πολυτεχνείο. Δεν μας άφησαν. Είμαστε μικροί, είπε η φοιτήτρια στην είσοδο, να προσέχουμε… Αστυνομία δεν υπήρχε πουθενά. Είχε εξαφανισθεί. Απ’ ό,τι μάθαμε αργότερα την είχαν αποσύρει ώστε να δημιουργηθεί χάος και να το εκμεταλλευτεί πολιτικά ένα κομμάτι της χούντας, αυτό του δικτάτορα Ιωαννίδη.

Το απόγευμα της Παρασκευής 16 Νοέμβρη κατεβήκαμε στο Πολυτεχνείο. Δεν θυμάμαι τι ώρα ήταν, αλλά τα δακρυγόνα είχαν ήδη κατακλύσει όλο το κέντρο. Παντού υπήρχε αστυνομία. Το φροντιστήριο έκλεισε την Παρασκευή το βράδυ και μας έδιωξε, γιατί όσο ήταν εκεί ερχόντουσαν κάτι περίεργοι με κάμερες και φωτογραφικές μηχανές και δείχνοντας ταυτότητες του ζητούσαν να μπουν. Τους έλεγε ότι έχει μαθήματα και δεν τους άφηνε. Όταν όμως αγρίεψαν τα πράγματα το έκλεισε και ησύχασε. Γιατί όμως αναφέρω το φροντιστήριο; Όλοι οι μαθητές που κατεβήκαμε την Τετάρτη σε όλα τα φροντιστήρια, είχαμε από πρώτο χέρι την είδηση. Ειδικά αν πήγαινες στου Σκούρα την είχες και πανοραμική.

Το Σάββατο 17 Νοέμβρη του 1973 το πρωί οι περισσότεροι πήγαμε στο σχολείο (Ναι, τότε πηγαίναμε ΚΑΙ Σάββατο). Είχαμε όμως πολλές απουσίες. Από συμμαθητές που ήταν μέσα στο Πολυτεχνείο ή διανυκτέρευσαν σε διπλανά του Πολυτεχνείου σπίτια που τους άνοιξαν την πόρτα οι ιδιοκτήτες. Επίσης από συμμαθητές που δεν ήρθαν σχολείο αλλά αποφάσισαν να προσπαθήσουν να κατέβουν στο κέντρο”.

Μεγαρίτες

Το μεσημέρι της 16ης Νοεμβρίου, επιτροπή αγροτών από τα Μέγαρα, που είχαν ξεσηκωθεί ενάντια στις απαλλοτριώσεις των ελαιώνων της περιοχής τους, επισκέφθηκαν τη Συντονιστική Επιτροπή στο Πολυτεχνείο. Είχε προηγηθεί μακρά περίοδος αγώνων των κατοίκων από τα Μέγαρα ενάντια σε σχέδια της χούντας να παραδώσει σε ιδιωτική εταιρία εκτάσεις στην Πάχη για την κατασκευή διυλιστηρίων. Την περίοδο εκείνη καταστράφηκαν εκτάσεις με λιόδεντρα και επιχειρήθηκαν απαλλοτριώσεις εκτάσεων που προκάλεσαν τον ξεσηκωμό των Μεγαριτών. Συγκεκριμένα, τον Οκτώβριο του 1973 (12/10), πραγματοποιήθηκε δίωρη γενική απεργία, ενώ στις 14/10 έγινε συλλαλητήριο 12.000 κατοίκων της πόλης για την ίδια υπόθεση. Τελικά, οι αντιδράσεις του κόσμου μπόρεσαν να περιορίσουν τα σχέδια των επιτηδείων.

Στο Πολυτεχνείο οι Μεγαρείς δήλωσαν τη συμπαράστασή τους στους φοιτητές. Το πανό που κρατούσαν στα χέρια τους έγραφε: “Αυτή η γη είναι δική μας” και το μήνυμα που απηύθυναν ήταν το εξής: «Ο λαός των Μεγάρων στέκεται και υπόσχεται να αγωνισθή σήμερα στο πλευρό του φοιτητικού και εργαζόμενου λαού. Ο αγώνας είναι κοινός. Δεν είναι μόνο για την Πόλι των Μεγάρων ή το Πολυτεχνείο. Είναι για την Ελλάδα... για τον λαό της που θέλει να καθορίζει τη ζωή του... να πορεύεται στο δρόμο της προκοπής. Βασική προϋπόθεσι, η ανατροπή της δικτατορίας και η αποκατάστασι της λαϊκής κυριαρχίας».

Στο ίδιο κλίμα, και ο σταθμός του Πολυτεχνείου μετέδωσε: “Ο λαός των Μεγάρων στέκεται και υπόσχεται να αγωνιστεί στο πλευρό του φοιτητικού και εργαζόμενου λαού... Ο αγώνας είναι κοινός... Δεν είναι μόνο για την πόλη των Μεγάρων ή το Πολυτεχνείο... Είναι για την Ελλάδα. Για το λαό της που θέλει να καθορίσει τη ζωή του. Να πορευτεί στο δρόμο της προκοπής. Βασική προϋπόθεση, η ανατροπή της δικτατορίας και η αποκατάσταση της δημοκρατίας”.

Άλλοι στο Πολυτεχνείο

Ο συγκεντρωμένος κόσμος και το ραδιόφωνο, η κινητικότητα που υπήρχε στην οδό Στουρνάρη και Πατησίων προκάλεσε και το ενδιαφέρον των ελληνικών και διεθνών ΜΜΕ. Πολλοί δημοσιογράφοι ελληνικών και ξένων εφημερίδων θέλησαν να παρακολουθήσουν από κοντά τις διαδικασίες και τις εξελίξεις στο Πολυτεχνείο. Πολλοί καλλιτέχνες ηθοποιοί, τραγουδιστές, δήλωναν με την παρουσία τους τη συμπαράστασή τους. Το παρόν έδωσαν και πολιτικοί από όλους τους χώρους, καθώς και διανοούμενοι.

Μηνύματα συμπαράστασης έστειλαν το ΔΣ Αρχιτεκτόνων, οι διπλωματούχοι μηχανικοί, οι δικηγόροι της Θήβας, οι Έλληνες του εξωτερικού, οι πολιτικοί κρατούμενοι των φυλακών Κορυδαλλού, οι κάτοικοι του Σκαραμαγκά.

Εξάλλου, στο Πολυτεχνείο πήγαν και πολλοί συγγενείς, γνωστοί και φίλοι των εξεγερθέντων και ένα πλήθος κόσμου του οποίου την κοινωνική ταυτότητα, οι έρευνες δεν μπορούν να προσδιορίσουν “διότι δεν κατέβηκαν κάτω από ένα πανό, δεν ήταν συντεταγμένοι”. Στον κατάλογο να προσθέσουμε και τους φοιτητές άλλων σχολών και πόλεων που συγκεντρώθηκαν. Ταυτόχρονα άλλωστε εκδηλώσεις έγιναν και σε άλλες πόλεις όπως Πάτρα, Θεσσαλονίκη, Γιάννενα.

Διακήρυξη Συντονιστικής Επιτροπής

Παραμονές της εισβολής των τανκς, η Συντονιστική Επιτροπή εκδίδει την πρώτη και μόνη διακήρυξή της, η οποία έχει ως εξής:

“Οι φοιτητές απ’ όλες τις σχολές στη διάρκεια του φοιτητικού κινήματος, συνειδητοποιήσαμε πως τα προβλήματά μας, σχετικά με τον εκδημοκρατισμό της Παιδείας και τη λειτουργία του εκπαιδευτικού συστήματος, δεν λύνονται χωρίς την αλλαγή της συγκεκριμένης πολιτικής κατάστασης.

Αρχίζοντας έτσι πολιτικό αγώνα, οι φοιτητές και οι Έλληνες εργαζόμενοι που κλείστηκαν στο Πολυτεχνείο, ξεκαθαρίζουν τις θέσεις τους και καλούν τον Ελληνικό Λαό να συσπειρωθεί γύρω τους και να αγωνιστεί μαζί τους ως την τελική νίκη.

1. Πρωταρχική προϋπόθεση για την επίλυση όλων των λαϊκών προβλημάτων, θεωρούμε την άμεση παύση του τυραννικού καθεστώτος της χούντας και την παράλληλη εγκαθίδρυση της ΛΑΪΚΗΣ ΚΥΡΙΑΡΧΊΑΣ και της ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑΣ.

2. Η εγκαθίδρυση της λαϊκής κυριαρχίας συνδέεται αναπόσπαστα με την ΕΘΝΙΚΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑ από ξένα συμφέροντα που χρόνια στηρίζουν την τυραννία στη χώρα μας. Η πλατιά κινητοποίηση του Ελληνικού Λαού κι η εκδήλωση συμπαράστασης απ’ όλες τις γωνιές της Ελλάδας είναι η καλύτερη απάντηση σε όσους επιχείρησαν να μας δυσφημίσουν.

Ελληνικέ Λαέ, ο αγώνας γύρω από τη Λαϊκή Κυριαρχία και την Εθνική Ανεξαρτησία σήμερα συνίσταται στις άμεσες μαζικές διεκδικήσεις, στα οικονομικά, επαγγελματικά και κοινωνικά σου προβλήματα, με απεργιακούς αγώνες, με μαζικές κινητοποιήσεις, με συλλαλητήρια, με προοπτική τη γενική απεργία για την ανατροπή της Δικτατορίας. Η παρουσία μας εδώ αποτελεί κέντρο συσπείρωσης, κινητοποίησης και μαζικοποίησης του λαϊκού αγώνα.
ΟΛΟΙ ΕΝΩΜΕΝΟΙ ΣΤΟΝ ΑΓΩΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΘΝΙΚΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑ”.

Ετερόκλητοι, λειτουργούσαν σαν ένα

Στην πραγματικότητα, κανείς δεν μπορεί να προσδιορίσει ποια ομάδα υπερτερούσε αριθμητικά στους συγκεντρωμένους του Πολυτεχνείου. Φοιτητές, μαθητές, εργαζόμενοι και... περαστικοί λειτουργούσαν με βάση την κατάληψη με κοινά συνθήματα. “Όλοι όσοι συμμετείχαν βοήθησαν ηθικά αλλά και υλικά”, γράφει η κ. Μαντόγλου (σελ. 351): Υπήρχε η βοήθεια σε χρήματα, τρόφιμα, τσιγάρα και άλλα. Από τις γύρω πολυκατοικίες πετούσαν χαρτιά, εφημερίδες, κραγιόν, λεμόνια και βρεγμένα πανιά για να εξουδετερώσουν οι συγκεντρωμένοι τα δακρυγόνα. Υπήρξε παροχή φαρμάκων και μπουκάλες οξυγόνου. Πολλοί γιατροί όταν άρχισαν τραυματισμοί μπήκαν στο πολυτεχνείο για να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους. Ομάδες ατόμων άκουγαν το ραδιοφωνικό σταθμό και ανταποκρίνονταν στα αιτήματά του. ΙΧ που μετέφεραν τραυματίες στο νοσοκομείο, οδοφράγματα, τρόλεϊ και οικοδομικά υλικά για να εμποδίσουν τη διάλυση των συγκεντρωθέντων από την αστυνομία. Αυτοκίνητα μετέφεραν προκηρύξεις από το Πολυτεχνείο σε όλην την Αθήνα. Οι γύρω πολυκατοικίες και τα μαγαζιά έκρυψαν πολλούς φοιτητές, που κυνηγούσε η αστυνομία.

Αλλά και προβοκάτορες: περίπτωση Πίμπα

Αν και οργανωμένοι, οι καταληψίες δεν μπορούσαν -από ένα σημείο και μετά- να ελέγξουν ποιος μπαίνει και ποιος βγαίνει στο Πολυτεχνείο. Ήταν τέτοια η ροή, που δεν υπήρχε η δυνατότητα αυστηρής περιφρούρησης -άλλωστε, δεν μπορούσε κανείς να σταματήσει τους απλούς πολίτες από το να μπουν, από τη στιγμή που και ο ραδιοφωνικός σταθμός τούς καλούσε να συμμετέχουν. Η διαδικασία αυτή είχε ως αποτέλεσμα να παρεισφρήσουν στοιχεία που κάθε άλλο ήθελαν να... “συνεισφέρουν” στην εξέγερση. (περιοδικό Αντί, 1974, σελ. 19)

Χαρακτηριστικό παράδειγμα ήταν αυτό του προβοκάτορα, εγκάθετου Δ. Πίμπα, ιδιωτικού υπαλλήλου, που εισχώρησε στους χώρους του Πολυτεχνείου με την ιδιότητα του γιατρού, υποτίθεται για να παρέχει βοήθεια στους τραυματίες. Στον υπ’ αριθμό 677 βούλευμα του Συμβουλίου Εφετών Αθηνών που εκδόθηκε στις 26 Ιουλίου 1975, αναφέρονται μεταξύ άλλων τα εξής: «Ο Πόμπας προσεπάθει ακόμη να αποκρύψει τα πτώματα των νεκρών. Μετέβη και εις την ψυχιατρικήν κλινικήν του Κ. Παπαναγιώτου εμφανιζόμενος ως ιατρός (...)».

Όπως αναφέρουν οι πρωταγωνιστές, στο Πολυτεχνείο υπήρχαν επίσης άνθρωποι της ασφάλειας, «Εκοφίτες και χαφιέδες», που έσπαζαν βιτρίνες καταστημάτων για να δημιουργήσουν την εντύπωση πως πρόκειται για διαδήλωση αναρχικών, ενώ μέσα στο Πολυτεχνείο φώναζαν κι έγραφαν συνθήματα όπως «Κάτω το κράτος» , «Ζήτω οι παρτούζες» κλπ. Άνδρες της ΚΥΠ, ντυμένοι αστυνομικοί προβόκαραν αστυνομικούς με ακραία συνθηματολογία, έσπαγαν τζάμια των τρόλεϊ κλπ.

Η Γενιά του Πολυτεχνείου

Η λαϊκή εξέγερση του Νοέμβρη του '73, αλλά και των περιόδων που προηγήθηκαν (με τις καταλήψεις στη Νομική, τις ζυμώσεις κλπ) και που ακολούθησαν (πραξικόπημα δικτάτορα Ιωαννίδη, τουρκική εισβολή στην Κύπρο, Μεταπολίτευση κλπ) σημάδεψαν μια ολόκληρη γενιά. Όχι μόνο όσους συμμετείχαν με κάποιο τρόπο στις πολιτικές αυτές διαδικασίες, αλλά και όσους πίστεψαν πως η εξέγερση θα άλλαζε -συμβολικά ή ουσιαστικά- τον ρου της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας.

Έρευνα του Παντείου Πανεπιστημίου για την κοινωνική και πολιτική εξέλιξη της γενιάς του Πολυτεχνείου (Νοέμβριος 2007), μας πληροφορεί πως το 28% έχει ενταχθεί σε κομματικό φορέα και έχει δραστηριότητα.

Αντίθετα με ο,τι πιστεύεται, περισσότεροι από τους μισούς συμμετέχοντες στην εξέγερση του Πολυτεχνείου δεν κατέχουν πολιτικό ή άλλο αξίωμα, δεν έχουν καμία οργανωμένη δραστηριότητα, ούτε καν σε συνδικαλιστικό φορέα!